Vistula Spit Canal – Analysis of Ecological and Social Impacts

Data realizacji projektu: 14.07.2025 - 30.09.2025

Opiekun naukowy projektu: dr Arkadiusz Kołoś

Skład zespołu:

1. Szymon Sosnowski (kierownik projektu)
2. Michalina Koćwin (zastępca kierownika)
3. Klaudia Dziasek
4. Aleksandra Dziuban
5. Kinga Falkowska
6. Jakub Krajewski
7. Michalina Kurzac
8. Mateusz Maziarz

Celem projektu było rozpoznanie wpływu Przekopu Mierzei Wiślanej na środowisko przyrodnicze, społeczeństwo i turystykę na terenie Żuław Wiślanych, Mierzei Wiślanej oraz Wysoczyzny Elbląskiej.

Podjęte aktywności:

1. Przeprowadzenie badania ankietowego na terenie miasta Elbląg oraz miasta Krynica Morska, analiza zebranych danych ankietowych
2. Przeprowadzenie wywiadów z pracownikiem leśnictwa w Krynicy Morskiej, Dyrektorem Portu Morskiego w Elblągu, lokalnym przedsiębiorcą z Elbląga oraz pracownikiem PTTK w Elblągu
3. Obserwacje terenowe w okolicy przekopu Mierzei Wiślanej wraz z obserwacją przeprawy jednostki morskiej
4. Porównanie ortofotomap przed inwestycją oraz po jej zakończeniu

W ramach projektu studenckiego odbył się czterodniowy wyjazd w obszar badań, tj. Miasto Elbląg. Pierwszy dzień poświęcono na sam dojazd oraz organizację pracy na miejscu. Drugiego i trzeciego dnia zebrano ok. 200 ankiet w Elblągu oraz Krynicy Morskiej, ponadto wykonano szereg wywiadów eksperckich. Dodatkowo przeprowadzono obserwacje terenowe w okolicach samego przekopu, włączając w to obserwację przepływającej jednostki wodnej. Ostatniego dnia dokończono badania ankietowe. W kolejnych tygodniach wprowadzono dane ankietowe do cyfrowej bazy danych oraz dokonano analizy statystycznej. Przeprowadzono transkrypcję nagranych wywiadów, a następnie dokonano ich analizy porównawczej z danymi ankietowymi. Wykonano również porównanie ortofotomap z okresu przed powstaniem przekopu oraz po zakończeniu inwestycji.

Analiza przeprowadzonych badań - ankiet oraz czterech wywiadów eksperckich -doprowadziła do spójnych i powtarzających się wniosków dotyczących funkcjonowania oraz percepcji przekopu Mierzei Wiślanej. Zarówno mieszkańcy regionu, jak i osoby zawodowo związane ze środowiskiem, turystyką i lokalną gospodarką podkreślają, że kluczowym problemem jest brak pogłębienia toru wodnego do portu w Elblągu, co uniemożliwia realizację zakładanych celów ekonomicznych inwestycji. Ten wątek pojawia się w wypowiedziach wszystkich rozmówców niezależnie od ich perspektywy zawodowej.

Wyniki ankiety potwierdzają, że większość mieszkańców nie dostrzega realnego wpływu przekopu na swoją codzienność - 59% respondentów deklaruje brak zmian w jakości życia po uruchomieniu inwestycji. To odczucie znajduje odzwierciedlenie w rozmowach z leśniczym oraz pracownikiem PTTK, którzy zgodnie wskazują na brak widocznych korzyści lokalnych. Co więcej, 52% ankietowanych, głównie mieszkańcy Krynicy Morskiej, obawia się negatywnego wpływu przekopu na środowisko, a leśniczy jednoznacznie potwierdza te obawy, wskazując na zakłócenie migracji zwierząt oraz utratę ciągłości ekosystemu Mierzei.

Z perspektywy turystycznej badania również wykazują rozbieżność między oczekiwaniami a efektami. Choć około 30% ankietowanych zauważyło wzrost ruchu turystycznego, pracownik PTTK podkreśla, że zainteresowanie miało charakter chwilowy i nie przełożyło się na trwałe ożywienie ruchu ani rozwój usług. Kluczową barierą okazuje się brak infrastruktury rekreacyjnej i organizacyjnej, która pozwoliłaby wykorzystać potencjał nowej trasy wodnej.

Rozmowa z dyrektorem portu potwierdza, że to właśnie niedokończenie kluczowych elementów inwestycji uniemożliwia jej pełne wykorzystanie. Dyrektor wskazuje, że port w Elblągu posiada potencjał oraz plany rozwojowe, ale bez pogłębienia toru wodnego i rozbudowy infrastruktury technicznej nie ma możliwości przyjmowania większych jednostek ani prowadzenia obsługi towarowej. Bez zapewnienia prawidłowej logistyki i zaplecza przeładunkowego przekop pozostaje jedynie symbolicznym połączeniem, a nie funkcjonalnym korytarzem transportowym. W podobnym tonie wypowiada się lokalny przedsiębiorca podkreślający, że przekop nie przyniósł wymiernych korzyści gospodarczych mieszkańcom Elbląga, ponieważ port nie posiada infrastruktury drogowej, mostowej ani magazynowej, a sama inwestycja - bez kontynuacji - nie generuje ruchu towarowego. Przedsiębiorca wskazuje również, że nawet zakończenie prac może nie zagwarantować zwrotu finansowego, ponieważ koszty rozbudowy infrastruktury są wielomilionowe, a potencjalne zyski niepewne.

Jednocześnie wyniki badania ankietowego ujawniają, że 57% osób popiera realizację przekopu, nawet jeśli nie widzi korzyści lokalnych. Prawie połowa ankietowanych wskazuje, że najważniejszym celem inwestycji był aspekt strategiczny i polityczny, a nie ekonomiczny. Tę interpretację potwierdzają pracownik PTTK oraz elbląski przedsiębiorca, którzy oceniają projekt przede wszystkim jako inwestycję o charakterze politycznym i społecznym. 

Podczas porównywania ortofotomap największą zmianę zaobserwowano w linii brzegowej, widoczna jest przede wszystkim zwiększona powierzchnia plaży piaszczystej po obu stronach kanału, ze szczególnym uwzględnieniem północno-wschodniej części. Południowy brzeg Mierzei pozostał bez większych zmian. Lasy pozostały w stanie niemal niezmienionym poza przerwą spowodowaną wybudowaniem przekopu i jednoczesnym przerwaniem korytarza ekologicznego.

Podczas przeprowadzonych obserwacji zaobserwowano przeprawę jednej żaglówki, która trwała ok. 45 minut. Wydarzenie to wiązało się z chwilowym, niewielkim utrudnieniem ruchu samochodowego (konieczność przekierowania ruchu na sąsiedni most obrotowy, oraz obrót obu mostów). Podczas przeprawy w okolicy zebrała się grupa osób, która traktowała to jako atrakcję turystyczną.

Zarówno w analizie badań ankietowych, wywiadach, jak i dostępnych źródłach internetowych nie zaobserwowano jakichkolwiek zmian w rozkładach jazdy transportu zbiorowego. Mieszkańcy Krynicy Morskiej w zdecydowanej większości nie czuli się odcięci od reszty powiatu.

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

*************************************************************************************

Project Implementation Period: July 14, 2025 – September 30, 2025

Scientific Supervisor: Dr. Arkadiusz Kołoś

Project Team

1. Szymon Sosnowski (Project Leader)
2. Michalina Koćwin (Deputy Leader)
3. Klaudia Dziasek
4. Aleksandra Dziuban
5. Kinga Falkowska
6. Jakub Krajewski
7. Michalina Kurzac
8. Mateusz Maziarz

The aim of the project is to assess the impact of the Vistula Spit Canal on the natural environment, society, and tourism within the areas of the Vistula Delta (Żuławy Wiślane), the Vistula Spit (Mierzeja Wiślana), and the Elbląg Upland (Wysoczyzna Elbląska).

Activities Undertaken:

1. Conducted a survey in the cities of Elbląg and Krynica Morska, followed by an analysis of the collected data.
2. Conducted interviews with:
   • a forestry worker in Krynica Morska,
   • the Director of the Seaport in Elbląg,
   • a local entrepreneur from Elbląg,
   • a representative of PTTK (Polish Tourist and Sightseeing Society) in Elbląg.
3. Carried out field observations in the vicinity of the Vistula Spit Canal, including observation of a vessel passing through the canal.
4. Compared orthophotos from before and after the construction of the Vistula Spit Canal.

As part of the student project, a four-day field trip was organized to the study area—Elbląg. The first day was devoted to travel and on-site organization. On the second and third days, approximately 200 questionnaires were completed in Elbląg and Krynica Morska, and a series of interviews were conducted with the aforementioned individuals. Field observations were also performed near the canal, including observation of a vessel passage. On the final day, the remaining surveys were completed.

In the following weeks, the survey data were entered into a digital database and statistically analyzed. Recorded interviews were transcribed and compared with survey findings. Orthophotos from before and after the canal’s construction were also analyzed.

The analysis of surveys and four expert interviews led to consistent and recurring conclusions regarding the functioning and perception of the Vistula Spit Canal. Both residents and professionals connected to the environment, tourism, and local economy emphasized that the main issue is the lack of deepening of the fairway leading to the Port of Elbląg, which prevents achieving the intended economic goals of the investment. This concern was raised by all interviewees, regardless of their professional background.

Survey results show that most residents do not perceive any significant effect of the canal on their daily lives—59% of respondents declared no change in quality of life since the canal’s opening. This sentiment was echoed by both the forestry worker and the PTTK representative, who pointed out the absence of tangible local benefits. Moreover, 52% of respondents—mostly residents of Krynica Morska—expressed concern about the canal’s negative environmental impact. The forestry worker confirmed these concerns, highlighting disruptions in animal migration and the loss of ecological continuity along the Spit.

From a tourism perspective, the study revealed a gap between expectations and outcomes. Although about 30% of respondents noticed an increase in tourist traffic, the PTTK employee noted that this interest was temporary and did not result in lasting economic activity or service development. The main barrier remains the lack of recreational and organizational infrastructure needed to harness the potential of the new waterway.

The interview with the Port Director confirmed that the incomplete implementation of key project elements prevents full utilization of the investment. The Director emphasized that although the Port of Elbląg has development potential and plans, the absence of a deepened fairway and modern technical facilities make it impossible to accommodate larger vessels or handle cargo operations. Without adequate logistics and loading infrastructure, the canal remains more symbolic than functional. Similarly, the local entrepreneur stressed that the canal has not brought measurable economic benefits to Elbląg residents, as the port lacks adequate road, bridge, and warehouse infrastructure. He added that even upon completion, the financial return remains uncertain due to the high costs of infrastructure expansion and uncertain revenue.

Interestingly, 57% of survey participants supported the construction of the canal, even if they do not observe local benefits. Nearly half indicated that the project’s primary objectives were strategic and political rather than economic. This interpretation was confirmed by both the PTTK employee and the Elbląg entrepreneur, who characterized the investment mainly as a political and social project.

Comparison of orthophotos revealed the most significant changes along the shoreline—specifically, an increased area of sandy beach on both sides of the canal, especially in the northeastern section. The southern edge of the Spit remained largely unchanged. Forested areas also remained mostly intact, apart from the break caused by the canal’s construction, resulting in the disruption of an ecological corridor.

During field observations, the team witnessed the passage of a single sailboat, which lasted about 45 minutes. The event caused minor, temporary traffic disruptions (due to the need to redirect vehicles to a nearby swing bridge and open both bridges). A small group of onlookers gathered nearby, treating the event as a tourist attraction.

Both the survey and interview analyses, as well as publicly available online data, indicated no changes in public transportation schedules. Most residents of Krynica Morska did not feel isolated from the rest of the county.

The project was financed by the Excellence Initiative Program at the Jagiellonian University, Faculty of Geography and Geology.

Fot. 1 Uczestnicy Projektu. / Participants of the project

Fot. 2 Przekop Mierzei Wiślanej. / Vistula Spit Canal

Fot. 3 Przekop Mierzei Wiślanej. / Vistula Spit Canal

Fot. 4 Przekop Mierzei Wiślanej. / Vistula Spit Canal

Fot. 5 Uczestnicy Projektu. / Participants of the project

Fot. 6 Uczestnicy Projektu. / Participants of the project

Fot. 7 Uczestnicy Projektu. / Participants of the project

Fot. 8 Uczestnicy Projektu. / Participants of the project

Fot. 9 Uczestnicy Projektu. / Participants of the project

Fot. 10 Elbląg

Fot. 11 Porównanie Ortofotomap przedstawiających Przekop Mierzei Wiślanej. / Comparison of orthophotomaps showing the Vistula Spit Canal.

Fot. 12 Przeprawa żaglówki przez Przekop Mierzei Wiślanej. / Passage of a sailboat througt The Vistula Spit Canal

Diversity of the Soil Cover of Wolin National Park

 „Zróżnicowanie pokrywy glebowej Wolińskiego Parku Narodowego” 

Działanie w ramach ID.UJ: Zespołowa aktywność naukowa studentów

Data realizacji projektu: 28.04.2025 – 30.11.2025

Uczestnicy projektu: Benedykt Jaros, Barbara Wąchała, Gabriela Zajgier, Irena Ciupke, Kacper Armentowicz, Nikola Bryg

Opiekunowie naukowi: dr Magdalena Gus-Stolarczyk, dr Mateusz Stolarczyk, dr Łukasz Musielok

Cel projektu: Rozpoznanie zróżnicowania pokrywy glebowej Wolińskiego Parku Narodowego poprzez badania terenowe na obszarze Parku oraz weryfikację w terenie informacji zawartych w mapach glebowo-siedliskowych. Weryfikacja występowania na terenie parku gleb nasp przyklifowych.

Wykaz podjętych aktywności:

     Prace rozpoczęto 28 kwietnia 2025 r. Pierwszy etap obejmował przygotowanie merytoryczne. Zapoznano się z mapami glebowo-siedliskowymi dostępnymi dla obszaru Wolińskiego Parku Narodowego oraz publikacjami prof. Prusinkiewicza dotyczącymi nasp przyklifowych. Zapoznano się z mapami topograficznymi i wybrano wstępne lokalizacje stanowisk badawczych.
     W kolejnym etapie zrealizowano prace terenowe (14–19.07.2025) we współpracy z pracownikami WPN, pracownikami Katedry Gleboznawstwa i Kształtowania Krajobrazu oraz Katedry Geobotaniki i Planowania Krajobrazu UMK w Toruniu oraz członkami Studenckiego Koła Naukowego Geografów UMK. W ramach prac terenowych wykonano 15 odkrywek glebowych w 4 zróżnicowanych pod względem siedliskowym lokalizacjach. Obejmowały one przekształcone antropogenicznie obszary zamkniętej kopalni kredy, wyspę wstecznej Delty Świny, klify nadbrzeżne oraz obszary podmokłe na terasie rzecznej. Profile zostały opisane oraz sklasyfikowane zgodnie z Systematyką Gleb Polski (wydanie VI) oraz World Reference Base for Soil Resources (WRB).
     Ostatni etap polegał na podsumowaniu i opracowaniu wyników prac terenowych. Na podstawie otrzymanych wyników przygotowano poster pt. „Zróżnicowanie pokrywy glebowej Wolińskiego Parku Narodowego – podsumowanie obozu gleboznawczego 2025”, który został zaprezentowany podczas XIV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy (https://oknmb.geo.uj.edu.pl/documents/154212232/154219981/XIV_OKNMB_ksiazka_abstraktow_gotowa.pdf/e56cd94a-7ef3-4950-8764-7b67961c1388 str. 80). Na stronie Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ na portalu Facebook zamieszczono raport o charakterze naukowo-poznawczym.

Wnioski naukowe:
▪ Pokrywa glebowa Wolińskiego Parku Narodowego charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem, wynikającym m. in. z użytkowania terenu, rodzaju skały macierzystej, rzeźby terenu oraz warunków hydrologicznych.
▪ Zróżnicowanie pokrywy glebowej jest silnie uzależnione od warunków lokalnych, prowadzących do powstawania znacznych różnic morfologicznych w obrębie profili zlokalizowanych relatywnie blisko siebie.
▪ Pomimo zaniechania działalności górniczej na terenie parku po zakończeniu II wojny światowej, nadal wyraźnie widoczny jest jej wpływ na pokrywę glebową obszaru. Podczas padań zidentyfikowano glebę technogeniczną (aggerosol), powstałą na nasypie materiału wydobytego z kopalni kredy, cechującą się antropogenicznym przemieszczeniem materiału w całym profilu.
▪ Cofki wody morskiej przyczyniają się do znacznego zasolenia gleb wysp zlokalizowanych we wstecznej Delcie Świny, w rezultacie prowadząc do powstawania wyjątkowego siedliska halofilnego: wilgotnej łąki – słonawy.
▪ Stwierdzono obecność unikatowej w skali kraju naspy przyklifowej w rejonie klifów nadbrzeżnych w Białej Górze, co stanowi potwierdzenie badań Prusinkiewicza (1971).

Zrealizowano zatem założone cele projektu. Wśród istotnych efektów projektu należy podkreślić nawiązanie współpracy z Wolińskim Parkiem Narodowym oraz wzmocnienie współpracy ze środowiskiem geograficznym z UMK w Toruniu, co może przysłużyć się realizacji kolejnych badań i projektów naukowych w przyszłości.

FOTORELACJA 

Fot. 1. Prace terenowe w obrębie nasp – gleb charakterystycznych dla Wolińskiego Parku Narodowego, powstających wzdłuż klifów wybrzeża poprzez nawiewanie materiału piaszczystego od storny morza.
Fig. 1. Fieldwork conducted within dune ridges – soils characteristic of the Wolin National Park, formed along coastal cliffs through aeolian deposition of sandy material from the seaward side.

Fot. 2. Omówienie odkrywki glebowej w pobliżu dawnego wyrobiska kredy.
Fig. 2. Discussion of a soil pit located near a former chalk quarry.

Fot. 3. Prace na klifie.
Fig. 3. Fieldwork carried out on the coastal cliff.

Fot. 4. Koprzywskie Łęgi – jedna z wysp położonych we wstecznej Delcie Świny, okresowo zalewana na skutek cofek z Bałtyku. Miejsce występowania gleb organicznych o wysokim stopniu zasolenia. Fot. Marcin Świtoniak
Fig. 4. Koprzywskie Łęgi – one of the islands located within the back-barrier (reverse) delta of the Świna River, periodically flooded as a result of storm surges from the Baltic Sea. An area characterized by the occurrence of organic soils with a high degree of salinity. Fot. Marcin Świtoniak

Fot. 5. Gleba gruntowo-glejowa typowa (PTG 2019). Jedna z odkrywek wykonanych na wyspie Koprzykowskie Łęgi. Fot. Marcin Świtoniak
Fig. 5. Typical groundwater gley soil (PTG 2019), corresponding to a Gleysol in the WRB classification. One of the soil pits excavated on the Koprzywskie Łęgi island. Fot. Marcin Świtoniak

Fot. 6. Opis odkrywki glebowej. Fot. Marcin Świtoniak
Fig. 6. Description of a soil profile. Fot. Marcin Świtoniak

Fot. 7. Podstawowe analizy chemiczne przeprowadzane w terenie. Fot. Marcin Świtoniak
Fig. 7. Basic chemical analyses carried out under field conditions. Fot. Marcin Świtoniak

Fot. 8. Rędzina właściwa typowa (PTG 2019). Przykład gleby występującej w dawnym wyrobisku kredy. Fot. Marcin Świtoniak
Fig. 8. Typical proper rendzina soil (PTG 2019), corresponding to a Rendzic Leptosol in the WRB classification. An example of soil occurring within a former chalk quarry. Fot. Marcin Świtoniak

Fot. 9. Wizyta uczestników obozu w siedzibie Wolińskiego Parku Narodowego. Fot. Marcin Świtoniak
Fig. 9. Visit of the field camp participants to the headquarters of the Wolin National Park. Fot. Marcin Świtoniak

Fot. 10. Uczestnicy obozu Glebolin 2025 – reprezentanci Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Fot. Marcin Świtoniak
Fig. 10. Participants of the Glebolin 2025 field camp – representatives of the Jagiellonian University and Nicolaus Copernicus University in Toruń. Fot. Marcin Świtoniak

Analysis of land use changes on the example of abandoned villages in Bulgaria and North Macedonia.

Analiza przemian użytkowania gruntów na przykładzie opuszczonych wsi w Bułgarii i Macedonii Północnej.

Analysis of land use changes on the example of abandoned villages in Bulgaria and North Macedonia.

Cel:

Celem projektu było zbadanie zmian użytkowania gruntów na terenach wyludnionych miejscowości zlokalizowanych w południowo-zachodniej Bułgarii i Macedonii Północnej, biorąc pod uwagę lokalne uwarunkowania, takie jak czas wyludnienia miejscowości, odległość od głównych ośrodków miejskich, stan drogi i czas dojazdu do wsi, stan roślinności, a także skartowanie wybranych wsi pod kątem użytkowania gruntów i nieruchomości.

Uczestnicy projektu:

Wojciech Olsza (kierownik); Emilia Gorke (z-ca kierownika); Julianna Bieńkowska; Mateusz Dembia; Yana Martyniuk; Vlad Pustylnyk; Anastazja Ryba; Kacper Skotnicki; Martyna Wika

Opiekun naukowy projektu: dr Dominik Kaim

Opis terenowej części projektu: W dniach 18 – 28 sierpnia 2025 roku odbyły się badania terenowe w formie studenckiego obozu naukowego w ramach projektu: „Analiza przemian użytkowania gruntów na przykładzie opuszczonych wsi w Bułgarii i Macedonii Północnej”. W trakcie terenowej części projektu przeprowadzono kartowanie wybranych wyludnionych wsi na terenie południowo-zachodniej Bułgarii. Bułgaria jest najbardziej wyludniającym się krajem Unii Europejskiej. Jedną z przyczyn są licznie wyludniające się obszary wiejskie. Oprócz procesu wyludniania się terenów wiejskich, można również na nich dostrzec przemiany związane ze strukturą użytkowania, zarówno ziemi jak i nieruchomości. Do wyselekcjonowania wsi z małą ilością mieszkańców lub ich brakiem posłużono się danymi z Ujednoliconego Systemu Ewidencji Ludności oraz Usług Administracyjnych dla Ludności i wybrano 23 wsie: Lipintsi, Nedelishte, Kambelevtsi, Yarlovtsi, Dragiovtsi i Bogdanovtsi znajdujące się w obwodzie sofijskim, Chudintsi, Lomnitsa, Karshalevo, Lokvata, Novo Selo, Savoyski, Michovi Hanove, Rakovo w obwodzie Kiustendił oraz Palat, Krastiltsi, Churilovo, Mendovo, Chereshnitsa, Kovachevo, Piperica w obwodzie błagojewgradzkim. Do zbierania danych posługiwano się formularzem, w którym zaznaczano odległość od dużego miasta, nawierzchnie dróg, stan zabudowy, stopień sukcesji roślinności dla każdej wsi oraz narysowano ich schemat, zaznaczając ruiny, budynki opuszczone, zamieszkane i użytkowane sezonowo. Dodatkowo przeprowadzono wywiady z ludnością i zidentyfikowano lokalne usługi publiczne. W trakcie kartowania wybranych wsi udało się uzyskać dane przydatne do późniejszego skonstruowania map użytkowania gruntów i nieruchomości. Ponadto udało uzyskać się dane przedstawiające odsetek użytkowanych budynków w poszczególnych wsiach, uwzględniając częściowo użytkowanie sezonowe.

Skartowane wsie znajdowały się w trudno dostępnych obszarach, w górach lub głęboko w lasach. Najczęściej prowadziły do nich drogi gruntowe lub szutrowe, czasami asfaltowe. Większość wsi nie posiadało budynków usługowych czy administracyjnych, a jeśli występowały to były zdewastowane. W żadnej z badanych wsi nie funkcjonowały działające szkoły (zaobserwowano jedynie zrujnowane budynki szkół). Jedynymi budynkami zaspakajającymi wyższe potrzeby były niszczejące kościoły. We wsiach nie ma miejsc pracy ani perspektyw na życie, a niszczejące budynki zniechęcają do osiedlania się w tych miejscach. Wstępne wyniki wskazują na postępujące wyludnianie się obszarów wiejskich. Dostrzeżono, że wsie znajdujące się w większej odległości od głównych dróg i ośrodków miejskich częściej cechują się mniejszą liczbą lub całkowitym brakiem mieszkańców. Ponadto we wsiach charakteryzujących się mniejszą dostępnością infrastruktury transportowej i technicznej, występuje większy odsetek występowania domów sezonowych niż domów stale zamieszkanych. Dojazd do wsi nieposiadających stałych mieszkańców za pomocą samochodu jest utrudniony a nawet niemożliwy ze względu na sukcesję roślinności. Należy zaznaczyć, że mimo wyludniania się wsi znaczna część gruntów jest obecnie użytkowana – jako uprawy, pastwiska lub zieleń ogrodowa, a budynki jako domy sezonowe lub składy. Poza częścią terenową, opracowano uzyskane dane za pomocą oprogramowanie GIS (ArcGIS Pro, ArcGIS Online).

Uczestnicy zaprezentowali wyniki projektu w trakcie XIV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy w formie referatu i posteru.

Wnioski:

-na depopulacje bułgarskich wsi wpływa przede wszystkim zła sytuacja demograficzna Bułgarii i ujemny przyrost naturalny w obszarach wiejskich

-większość migracji odbywa się w celu kształcenia się lub poszukiwania pracy

-brak dostatecznej infrastruktury drogowej – zły stan dróg, duża krętość i nachylenia utrudniają osiedlanie się

-brak podstawowych usług i instytucji administracyjnych pogłębia opustoszenie wsi

-grunty w badanych wsiach często wykorzystywane były pod uprawy rolne, pastwiska czy szklarnie, jednak nie stanowią stałego zamieszkania ich właścicieli

Ryc. 1-2 Użytkowanie ziemi i budynków we wsi Kovachevo oraz średni czas dojazdu samochodem z badanych wsi do głównego miasta – Kiustendił w obwodzie kiustendilskim.

Land and building use in the Kovachevo and the average travel time by car from the analysed villages to the main city – Kyustendil in the Kyustendil Province.

Projekt został zorganizowany przy wsparciu finansowym ze strony Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim (ID.UJ) w ramach działania „Zespołowa aktywność naukowa studentów” oraz ze środków Fundacji Studentów i Absolwentów UJ „Bratniak”.

Fot.1 Ruina budynku (Lipintsi)

Ruin of the building (Lipintsi)

Fot.2 Zarośnięty budynek gospodarczy (Nedelishte)

Overgrown outbuilding (Nedelishte)

Fot.3-4 Działająca stacja kolejowa we wsi Karshalevo, budynek stacji jest jednak opuszczony

Functioning railway station in Karshalevo, however, the station building is abandoned

Fot.5 Wnętrze opuszczonego domu (Palat)

Inside the abandoned house (Palat)

Fot.6 Opuszczona szkoła oraz przykład wykorzystania wsi jako teren pastwiska (Krastiltsi)

The abandoned school and an example of the village being used as a pasture (Krastiltsi)

Fot.7 Ruiny budynków (Krastiltsi)

Ruins of the buildings (Krastiltsi)

Fot.8 Droga prowadząca przez wieś (Churilovo)

The road leading through the village (Churilovo)

Fot.9-10 Opuszczone budynki administracyjne (Cherestnitsa i Piperitsa)

Abandoned administrative buildings (Cherestnitsa and Piperitsa)

Fot 11. Uczestnicy obozu naukowego (Sofia, Bułgaria)

Participants of science camp (Sofia, Bulgaria)

Influence of house-scale agricultural activities on soil properties based on one household from the Wyspowy Beskid and another located in the Upper Mała Panew Depression

Wpływ przydomowej rolniczej działalności człowieka na modyfikację właściwości gleb na przykładzie dwóch gospodarstw z Beskidu Wyspowego i Obniżenia Górnej Małej Panwi / Influence of house-scale agricultural activities on soil properties based on one household from the Wyspowy Beskid and another located in the Upper Mała Panew Depression

11.07.2025-16.09.2025

Celem projektu było określenie wpływu przydomowej działalności człowieka na właściwości gleb wykształconych z różnych skał macierzystych i użytkowanych w różny sposób. Próbki pobrano w obrębie obu gospodarstw z wybiegów dla drobiu i ogródków przydomowych, a także z lasów położonych najbliżej gospodarstw – jako potencjalnych referencji.

W projekcie brało udział sześć osób: Michalina Kurzac (kierownik), Oktawia Kaflińska (zastępca) oraz Emilian Chłodek, Emilia Czajka, Michalina Koćwin i Marcel Skonieczny.

Opiekunem naukowym projektu był dr Łukasz Musielok.

Realizacja projektu była dofinansowa ze środków programu Inicjatywa Doskonałości Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Obniżenie Górnej Małej Panwi (ObGMP) znajduje się na Wyżynie Woźnicko-Wieluńskiej. Obszar cechuje występowaniem w podłożu piasków wodnolodowcowych, na których wykształciły się głównie gleby bielicowe. Teren jest płaski, a potencjalnie naturalną roślinność  stanowią lasy sosnowe.

Beskid Wyspowy (BW) znajduje się na terenie makroregionu Beskidy Zachodnie. Pobrano próbki w miejscu występowania pokryw stokowych fliszu karpackiego, który jest materiałem macierzystym gleb brunatnych wyługowanych i kwaśnych. Teren charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu, a materiał glebowy został pobrany ze stoku o nachyleniu ok. 11%. Potencjalną roślinność naturalną stanowią lasy bukowe.

Prace terenowe rozpoczęły się w lipcu i trwały do połowy września 2025 r. W trakcie projektu pobrano próbki glebowe z wyznaczonych obszarów na terenie dwóch gospodarstw i stanowisk referencyjnych w  lasach  (łącznie 60 próbek powierzchniowych). W celu uzupełnienia danych wykonano 6 profili glebowych do głębokości przynajmniej 50 cm, z których pobrano 28 próbek ze wszystkich poziomów genetycznych.

Obniżenie Górnej Małej Panwi

Beskid Wyspowy

Podczas obserwacji terenowych stwierdzono, że większą aktywnością edafonu charakteryzowały się gleby z ogródków przydomowych i wybiegów dla drobiu na terenie ObGMP niż w BW. Profile glebowe na wybiegach dla drobiu i w ogródkach przydomowych charakteryzowały się obecnością struktur gruzełkowej i koprolitowej, ponadto zauważono wiele otworów i korytarzy pozostawionych przez dżdżownice (epigeiczne i endogeiczne). Gleby na terenie BW charakteryzowały się większym udziałem części szkieletowych i zaobserwowano mniej śladów aktywności fauny glebowej.

W części laboratoryjnej wykonano analizy pH, zawartości fosforu i węgla organicznego oraz oznaczono barwę wilgotną i suchą pobranych próbek. Wyboru analiz dokonano na podstawie kryteriów diagnostycznych dla poziomu hortic według klasyfikacji World Reference Base.

            W przypadku obu gospodarstw zaobserwowano znaczące modyfikacje właściwości chemicznych gleby w porównaniu z glebami w lasach. Zawartość fosforu na wybiegach dla drobiu była wyższa niż w ogródkach przydomowych. Dla próbek pobranych z lasów odnotowano nawet ośmiokrotnie mniejsze wartości tego pierwiastka niż na wybiegach dla drobiu. Dodatkowo zaobserwowano znaczące przekształcenia w obrębie profilów glebowych, w postaci głębokiego przekopania, zmiany barwy i struktury gleby, co sugeruje, że działalność człowieka zmieniła właściwości do głębokości przekraczającej w niektórych miejscach 80 cm.

            Podobną tendecję głębokich zmian właściwości gleb oznaczono w pomiarze pH, które w ogródkach przydomowych i wybiegach dla drobiu spadało wraz z głębokością za sprawą stosowania zabiegów tj. wapnowanie i nawożenie. Duże zróżnicowanie wyników próbek powierzchniowych oznaczono na wybiegu dla kur, podczas gdy w ogródku przydomowym oznaczone wartości zawierały się w mniejszym przedziale.  Ogólnie w przypadku obu gospodarstw pH gleb z ogródków przydomowych i wybiegów dla drobiu wzrosło w porównaniu do referencji. W lasach na terenie ObGMP i BW gleby miały odczyn silnie kwaśny, podczas gdy gleby w obu gospodarstwach charakteryzowały się odczynem od kwaśnego po obojętny.

Zawartość węgla organicznego w badanych glebach z ObGMP z ogródka przydomowego i wybiegu dla drobiu wynosiła powyżej 1% (najczęściej ok. 2%, przy czym na wybiegu dla drobiu występowało większe zróżnicowanie wartości niż na ogródku). Zawartość pierwiastka w glebach ogródka przydomowego na terenie BW była niższa niż w przypadku ObGMP, ale wszystkie próbki zawierały powyżej 1% Corg. Na wybiegu dla drobiu w BW oznaczono najwyższą zawartość węgla organicznego ze wszystkich przydomowych powierzchni badawczych (od 2,1 do 5,9%). Badane referencje charakteryzowały się zawsze wyższą zawartością węgla organicznego niż ogródki przydomowe i wybiegi dla kur, co oznacza, że działalność człowieka wpływa negatywnie na zawartość Corg w glebie.

            Stwierdzono znaczące przekształcenia właściwości chemicznych, które wynikają z intensywnej działalności rolniczej, tj. wapnowania, nawożenia, chowu kur, itd. w obrębie obu gospodarstw domowych. Zaobserwowano wzrost pH i zawartości fosforu w obu badanych gospodarstwach. W obu przypadkach barwa oznaczona na sucho i na mokro stała się ciemniejsza niż w lasach. Więcej węgla organicznego oznaczono w lasach na terenie BW i ObGMP niż w ogródkach przydomowych i wybiegach dla drobiu. Porównując przekształcenia na terenie ObGMP i BW, można stwierdzić, że zawartość fosforu była większa w gospodarstwie z ObGMP.

            Na podstawie analiz stwierdzono występowanie poziomu hortic (WRB 2022) w 25. z 40. badanych próbek powierzchniowych z wybiegów dla drobiu i ogródków przydomowych. Kluczowym kryterium diagnostycznym była barwa, której nie spełniła żadna próbka z ogródka przydomowego oraz dwie próbki z wybiegu dla drobiu w BW. Ze względu na zbyt niskie pH gleby właściwości poziomu hortic zostały wykluczone także dla kolejnych trzech próbek z wybiegu dla drobiu w ObGMP.

Uczestnicy projektu podczas opisu odkrywki glebowej (BW) / Participants of the project during soil description

Opis odkrywki w ogródku przydomowym (ObMGP) / Soil description in the home garden

Uczestnicy projektu podczas opisu odkrywki (ObMGP) / Participants of the project during soil description

Uczestnicy projektu podczas poboru próbek (ObMGP) / Participants of the project during sampling

Uczestnicy projektu (BW) / Participants of the project

Uczestnicy projektu podczas poboru materiałów powierzchniowych (BW) / Partcipants of the project during sampling of surface materials

Uczestnicy projektu podczas opisu terenowego odkrywki (BW) / Participants of the project during soil description

Przygotowanie próbek do analiz / Preparing samples for analyses

Analiza zawartości fosforu metodą Olsena / Phosphorus analysis using Olsen method

Analiza pH metodą potencjometryczną  / pH analysis using potentiometric method

Analysis of the scientific value of double-stemmed trees in dendrogeomorphological research

Analiza wartości badawczej drzew o podwójnym pniu w badaniach dendrogeomorfologicznych

Analysis of the scientific value of double-stemmed trees in dendrogeomorphological research

Okres realizacji projektu: 01.04.2025-30.11.2025

Opiekun naukowy projektu: dr hab. Dominika Wrońska-Wałach

Uczestnicy projektu:

• Łukasz Baran (kierownik projektu)
• Julia Bukowska (zastępca kierownika)
• Nikodem Mika
• Alicja Wachowiak
• Martyna Zarzycka (wymiana MOST)

Projekt miał na celu:

1. Określenie charakterystyki deformacji strukturalnych wynikających z występowania podwójnych pni oraz porównanie ich ze zmianami będącymi efektem ruchów masowych.
2. Wstępną analizę przydatności takich drzew do badań dendrogeomorfologicznych.

Podjęte aktywności:

1. Wyjazdy terenowe w celu pozyskania materiału badawczego w postaci odwiertów z drzew o podwójnym pniu.
2. Preparatyka pobranych próbek.
3. Analiza laboratoryjna zebranego materiału badawczego.
4. Kontakt z Nadleśnictwami w celu pozyskania materiału badawczego w postaci krążków z drzew o podwójnym pniu.
5. Przegląd literatury dotyczącej dendrochronologii.

Podstawowym działaniem projektowym były wyjazdy terenowe, w trakcie których pozyskano materiał badawczy w postaci rdzeni dendrologicznych z drzew o podwójnym lub rozdwojonym pniu. Pobór próbek poprzedzano każdorazowym rozpoznaniem czynników geomorfologicznych i mikroklimatycznych potencjalnie oddziałujących na drzewa, a w rezultacie oceną przydatności okazów do badań struktury drewna. Obiektem zainteresowań były zarówno drzewa rozwidlone, jak i drzewa dwóch osobników zrośnięte ze sobą. Pozyskiwanie materiału odbywało się za pomocą świdrów Presslera w miejscu rozwidlenia pnia (lub w miejscu zrostu dwóch pni). Miejsce odwiertu było każdorazowo zabezpieczane w celu uniknięcia infekcji lub innych szkód badanych osobników. Ponadto każda próba została opatrzona informacją o gatunku/rodzaju drzewa badanego, dacie i lokalizacji poboru próby, wysokości poboru próby oraz obwodu pnia w miejscu odwiertu.

Łącznie zorganizowano 5 wyjazdów terenowych w terminach: 05-06.04.2025, 17.05.2025, 23-25.07.2025, 04.08.2025 i 24-26.10.2025. Obszary badawcze zlokalizowane były w miejscowościach Łazy (województwo małopolskie, powiat bocheński, gmina Rzezawa), Brzeźnica (województwo małopolskie, powiat bocheński, gmina Bochnia) oraz Koszarawa (województwo śląskie, powiat żywiecki, gmina Koszarawa). W Brzeźnicy i w Łazach odwierty pobierano na stokach o niewielkim i umiarkowanym nachyleniu, natomiast próby z Koszarawy zostały uzyskane z drzew rosnących w obrębie pakietów okresowo aktywnego osuwiska.

Lokalizacje poboru prób dendrogeomorfologicznych w Łazach i Brzeźnicy.

Sampling locations in Łazy and Brzeźnica villages.

Lokalizacje poboru prób dendrogeomorfologicznych w obrębie osuwiska w pobliżu Koszarawy.

Sampling locations within the landslide near Koszarawa village.

W trakcie prac terenowych pozyskano łącznie 59 serii przyrostów rocznych z siedmiu gatunków drzew, które następnie poddano analizie laboratoryjnej po uprzedniej obróbce. Obróbka polegała na wklejeniu odwiertów w drewniane listwy w celu ich stabilizacji, a następnie oszlifowaniu ich powierzchni, aby uzyskać jak najdokładniejszy obraz przyrostów rocznych.

Przygotowane w ten sposób próby zostały poddane wstępnej analizie z wykorzystaniem mikroskopu LINTABTM6 oraz programu TSAPWin, w trakcie której zmierzono szerokość przyrostów rocznych. Na podstawie uzyskanych danych opracowano krzywą przyrostów rocznych. Ze względu na obecność pleśni lub nieczytelne przyrosty, niektóre próbki nie zostały uwzględnione w analizie.

Równolegle prowadzono działania mające na celu pozyskanie materiału badawczego z pni drzew ściętych w wyniku działań prowadzonych przez Lasy Państwowe, jednak z powodów formalnych nie udało się pozyskać żadnego materiału.

Ponadto w ramach projektu zrealizowano zakup nowego świdra Presslera oraz zestawu do ostrzenia świdrów przyrostowych w celu uzupełnienia częściowo zużytego asortymentu Zakładu Geomorfologii UJ, służącego do badań dendrogeomorfologicznych.

Zespół planuje dalszą analizę pobranego materiału badawczego, a także kontynuację starań o uzyskanie przekrojów poprzecznych przez pnie, będących wartościowym źródłem danych anatomicznych.

Krzywa szerokości przyrostów rocznych w analizowanych próbach drzew o podwójnym pniu.

Annual ring width curve from analyzed samples of two-stemmed trees.

Wstępne wnioski:

• - Wewnętrzna część systemu drzew, zawierająca powierzchnię zrostu lub rozdwojenia między dwoma pniami (część dozrostowa) jest bardzo trudna w analizie. Przyrosty roczne w tych miejscach często są zdeformowane. Wiele z nich charakteryzuje się falistą strukturą, a kierunek przyrostu drewna może znacząco odbiegać od typowego, promienistego. Częściej niż zwykle następuje wyklinowanie przyrostów rocznych w pobliżu miejsca zrostu lub rozdwojenia pni. Od momentu kontaktu obu pni może nastąpić punktowe zahamowanie rozwoju nowych przyrostów rocznych w części dozrostowej w wyniku nacisku wywieranego przez sąsiadujący pień oraz niedoboru przestrzeni. W niektórych przypadkach w bezpośrednim otoczeniu miejsca zrostu dwóch drzew występuje amorficzna struktura drewna, w której nie można wyróżnić poszczególnych przyrostów rocznych za pomocą konwencjonalnych metod.
• - Różnice w wykształceniu przyrostów rocznych pomiędzy częścią dozrostową i odzrostową mogą być większe niż pomiędzy różnymi częściami drzewa poddanego oddziaływaniu ruchów masowych o umiarkowanej sile.
• - Datowanie pomostowe serii przyrostów rocznych drzew o podwójnym pniu wymaga zwrócenia szczególnej uwagi na anomalie pojawiające się w części dozrostowej.
• - Anomalie wykształcenia przyrostów rocznych w części środkowej drzew zrośniętych lub rozdwajających się często zwiększają twardość drewna, znacząco utrudniając jego penetrację świdrem Presslera.
• - Analiza części dozrostowej drzew o podwójnym pniu jest możliwa, należy jednak zwrócić szczególną uwagę na możliwość występowania w niej wyżej wymienionych anomalii. Wybór drzew o pojedynczym pniu rosnących indywidualnie zmniejsza ryzyko błędnego datowania w analizach dendrochronologicznych, w tym również dendrogeomorfologicznych.

Podział systemu drzew zrośniętych na część dozrostową (wewnętrzną) i odzrostową (zewnętrzną).

Division of the system of fused trees into the (inner) fusion section and the (outer) independent section.

W trakcie projektu wykorzystano następujące pozycje literatury:

1. Shroder J. F., Dendrogeomorphology: review and new techniques of tree-ring dating, w: Progress in Physical Geography Earth and Environment, 4(2):. 161-188
2. Šilhán K., Dendrogeomorphology of Different Landslide Types: A Revwiew, w: Forests, 12(3): 1-19.
3. Stoffel M., Bollschweiler M., What Tree Rings Can Tell About Earth-Surface Processes: Teaching the Principles of Dendrogeomorphology, w: Geography Compass, 3(3): 1013-1037.
4. Mylo M. D., Ludwig F., Rahman M. A., Shu Q., Fleckenstein C., Speck T., Speck O., Conjoining Trees for the Provision of Living Architecture in Future Cities: A Long-Term Inosculation Study, w: Plants, 12: 1-25.

Projekt został dofinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Geografii i Geologii. 

Nikodem pobierający próbę z olszy szarej (Alnus incana).

Nikodem taking a core sample from grey alder (Alnus incana).

Łukasz pobierający próbę z brzozy brodawkowatej (Betula pendula).

Łukasz taking a core sample from silver birch (Betula pendula).

Julia pobierająca próbę z buka zwyczajnego (Fagus sylvatica) z wykorzystaniem wiertarki.

Julia taking a core sample from European beech (Fagus sylvatica) with a borer.

Martyna pobierająca próbę z olszy szarej (Alnus incana).

Martyna taking a core sample from grey alder (Alnus incana).

Łukasz i Alicja pobierający próbę z buka zwyczajnego (Fagus sylvatica) z wykorzystaniem wiertarki.

Łukasz and Alicja taking a core sample from European beech (Fagus sylvatica) with a borer.

Pozostałości sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) znalezionej podczas poboru prób. Julia dla skali.

Pinus sylvestris remains discovered during sampling. Julia shown for scale.

Alicja wklejająca próby do listew w Laboratorium Geomorfologicznym.

Alicja mounting the samples on boards in the Laboratory of Geomorphology.

Próbki po wklejeniu do listew i oszlifowaniu, gotowe do pomiarów laboratoryjnych.

Polished samples mounted on boards, ready for laboratory measurements.

Przyrosty roczne brzozy brodawkowatej (Betula pendula) z licznymi bliznami erozyjnymi pod mikroskopem w czasie pomiarów laboratoryjnych.

Annual rings of silver birch (Betula pendula) with multiple scars under a microscope during laboratory measurements.

Datowanie pomostowe w Laboratorium Geomorfologicznym.

Cross-dating at the Laboratory of Geomorphology.

Impact of municipal and non-governmental organizations on addressing social problems in selected areas of the GZM

Wpływ organizacji miejskich i pozarządowych na rozwiązywanie problemów społecznych w wybranych obszarach GZM

Impact of municipal and non-governmental organizations on addressing social problems in selected areas of the GZM

The GZM is an area that has been struggling with numerous social problems for years. These issues have different roots, affect various age groups, and require diverse approaches. The conducted research made it possible to identify the most important challenges and assess the extent to which the local community is taking action to address them.

Finansowanego ze środków inicjatywy doskonałości w uniwersytecie jagiellońskim

Data realizacji projektu: 01.02.2025 – 15.12.2025

Uczestnicy projektu: Mateusz Mirlak, Anna Kropyvnytska, Kamila Koścień, Kacper Nejman, Emilia Wrodarczyk, Monika Kiełtyka

Opiekun naukowy projektu: dr hab Krzysztof Gwosdz

Cele projektu:

- Określenie najbardziej ucierpiałych od deprywacji obszarów

- Wyłonienie czynników które najbardziej wpływają na deprywowanie GZM

- Analiza, w jaki sposób i w jakim stopniu władze wybranych miast i organizacje pozarządowe radzą sobie z problemami społecznymi w wybranych obszarach

Projekt został sfinansowany ze środków „Zespołowa aktywność naukowa studentów”
w ramach realizacji programu ID. UJ na Wydziale Geografii i Geologii w 2025 roku (decyzja nr 06/2023/WGiG/ID.UJ) i Fundację Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego „Bratniak”

Realizacja projektu wymagała podjęcia szeregu aktywności.  Uczestnicy projektu wyjechali do wybranych miast GZM dnia 2, 4 i 5 września 2025 roku, przy pomocy transportu kolejowego.

Przed samymi wyjazdami uczestnicy przeanalizowali dostępne materiały powiązane z sytuacją społeczną w województwie śląskim, takie jak na przykład Gminne Plany Rewitalizacji. Dzięki temu udało się wyłonić 8 najbardziej zagrożonych negatywnymi procesami społecznymi miast: Mysłowice, Sosnowiec, Bytom, Świętochłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Chorzów i Zabrze. Było to niezbędne do realizacji dalszych celów badawczych projektu.

Następnym krokiem było wydzielenie na terenie tych miast najbardziej zagrożonych obszarów i sprawdzenie, jakie organizacje rządowe i pozarządowe są tam najbardziej aktywne. Dalej grupa badawcza kontaktowała się z wybranymi organizacjami drogą mailową i wysyłała wcześniej przygotowany kwestionariusz. Dzięki czemu udało się przed samym wyjazdem dowiedzieć więcej o obszarze od osób tam najbardziej działających.

W trakcie samego wyjazdu grupa badawcza prowadziła obserwację terenową i próbowała na miejscu skontaktować z wybranymi organizacjami (przykładowo Młodzieżowy Ośrodek Kultury w Mysłowicach, albo Uniwersytet Trzeciego Wieku w Świętochłowicach). W większości z nich udało się przeprowadzić wyczerpujące rozmowy które bardzo rozszerzyły rozumienie źródła i przeciwdziałania wybranym problemom społecznym w GZM.

Po skończeniu części terenowej wyjazdu skontaktowaliśmy się z jeszcze kilkoma organizacjami, z którymi kontakt został nam polecony przez przedstawicieli innych organizacji. Po uzyskaniu wszelkich niezbędnych informacji została zaczęta analiza materiałów zastanych i ich porównanie z obecną literaturą.

Na podstawie uzyskanych informacji wygłoszono referat XIV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy. Ważnym jest to, że w najbliższym czasie na stronie Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej  zostanie zamieszczony raport o charakterze naukowo-poznawczym. Dodatkowo relacje z wyjazdu zostaną opublikowane na kontach społecznościowych w Facebook KGUJ i WRSS Wydziału Geografii i Geologii UJ.

Wyniki wstępne

Dla potrzeb badań, po przeprowadzeniu wyjazdów terenowych, podzieliliśmy mieszkańców Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii (GZM) na trzy grupy wiekowe: przedprodukcyjną (do 18 lat), produkcyjną (18–64 lata) oraz poprodukcyjną (65+). Każda z tych grup zmaga się z innymi wyzwaniami i barierami społecznymi, dlatego wymagają one odmiennych działań służących ograniczaniu narastających nierówności, a także skupiają się na nich w swojej działalności różne organizacje.

Grupa produkcyjna

Najliczniejszą grupę mieszkańców GZM stanowią osoby w wieku produkcyjnym, z największym udziałem populacji w wieku 35–50 lat, a więc stopniowo wychodzącej z wieku rozrodczego. W 2024 roku na każde 100 mieszkańców GZM średnio 57,6 stanowiły osoby w wieku produkcyjnym, jednak ich udział systematycznie maleje. Oznacza to kurczenie się populacji kluczowej dla funkcjonowania lokalnych rynków pracy.

Zjawisko to wynika zarówno ze starzenia się społeczeństwa, jak i odpływu młodych mieszkańców do innych regionów kraju oraz za granicę w poszukiwaniu lepszych perspektyw zawodowych. Skutkuje to obniżeniem potencjału gospodarczego miast metropolii i utrudnia utrzymanie stabilności systemu społecznego. W dłuższym okresie proces ten może pogłębiać problemy społeczne, szczególnie na obszarach dotkniętych bezrobociem strukturalnym i niższą aktywnością zawodową.

W miastach przemysłowych i postindustrialnych — czyli właściwie w całej Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii — wyzwania te są szczególnie widoczne. Restrukturyzacja przemysłu, zmiany na rynku pracy oraz odpływ młodych mieszkańców zwiększają znaczenie działań takich jak przekwalifikowanie, aktywizacja zawodowa, podnoszenie kompetencji czy wsparcie osób wykluczonych. Są to kluczowe elementy budowania odporności społeczno-gospodarczej regionu.

Analiza sytuacji społecznej w badanych miastach wskazuje, że główne problemy dotyczą właśnie grupy w wieku produkcyjnym. Wyniki badań potwierdzają, że uzależnienia, przemoc domowa, długotrwała choroba lub niepełnosprawność są najczęściej wskazywanymi przyczynami trudności indywidualnych i rodzinnych. Wpływają one na dezaktywizację zawodową, pogłębianie ubóstwa oraz osłabianie lokalnego kapitału społecznego, co ogranicza możliwości utrzymania stabilnej populacji pracującej.

Wywiady z przedstawicielami instytucji miejskich potwierdziły ustalenia płynące z dokumentów. Wskazywano m.in. na wyuczoną bezradność, która obniża motywację do podejmowania pracy czy podnoszenia kwalifikacji. Wymieniano również bariery związane z niedopasowaniem kwalifikacji zawodowych do współczesnych realiów rynku pracy, co szczególnie ujawnia się w kontekście zamykania kopalń i hut. Mimo, że z upływem czasu problem ten stał się mniejszy, to nadal występuje.

Badania ujawniły także znaczne zróżnicowanie przestrzenne problemów społecznych. W części miast dominują obszary o silnej koncentracji zadłużenia mieszkaniowego i bezrobocia, w innych — rejony infrastrukturalnie zdegradowane lub dotknięte długotrwałą migracją młodych dorosłych. Mimo różnic, we wszystkich przypadkach osoby w wieku produkcyjnym pozostają kluczowe zarówno dla zrozumienia dysfunkcji, jak i dla potencjału rozwojowego.

Grupa poprodukcyjna

W odróżnieniu od grupy produkcyjnej, populacja osób w wieku poprodukcyjnym jest jedyną rosnącą na całym obszarze metropolii. Niesie to ze sobą liczne wyzwania — m.in. rosnące obciążenie demograficzne oraz konieczność zwiększenia dostępności usług opiekuńczych.

Na terenie GZM działa 27 Uniwersytetów Trzeciego Wieku, z czego 11 znajduje się w 8 badanych gminach. Zespół badawczy odwiedził UTW w Świętochłowicach, gdzie przeprowadzono pogłębiony wywiad z uczestniczkami. Podkreślały one, że osoby starsze należą do grup najbardziej zagrożonych wykluczeniem społecznym, a aktywizacja seniorów jest kluczowym narzędziem przeciwdziałania temu zjawisku. Wśród celów statutowych UTW wymienia się m.in. aktywizację edukacyjną i społeczną, działania na rzecz osób starszych, niepełnosprawnych czy chorych oraz przeciwdziałanie patologiom społecznym.

Przedstawiciele Centrum Usług Społecznych w Rudzie Śląskiej podkreślali szeroką ofertę wsparcia, m.in. usługi opiekuńcze takie jak pomoc w codziennych czynnościach, zakupy czy gotowanie. Wspominano także o programach lokalnych, m.in. Rudzka Karta Seniora 60+. Podobne inicjatywy funkcjonują m.in. w Chorzowie, Zabrzu, Piekarach Śląskich i Sosnowcu. Programy te poszerzają ofertę spędzania czasu wolnego dzięki zniżkom i preferencyjnym usługom.

Zespół badawczy odwiedził również Centrum Integracji Międzypokoleniowej w Chorzowie, które cechuje się dużą frekwencją seniorów. Organizacja aktywizuje mieszkańców wszystkich grup wiekowych, a wśród największych wyzwań wskazywano niedobór środków oraz trudności w promocji działań.

Grupa przedprodukcyjna (do 18 lat)

Jest to najmniej liczna i jednocześnie najszybciej kurcząca się grupa mieszkańców GZM, co wynika głównie ze spadku przyrostu naturalnego. Mimo to wiele placówek kieruje swoją działalność na wsparcie dzieci i młodzieży. Szczególnie aktywną rolę odgrywają różnego rodzaju domy kultury, które oprócz zajęć rozwijających talenty tworzą dzieciom bezpieczne środowisko do ekspresji oraz budowania relacji rówieśniczych.

Przedstawicielka Młodzieżowego Domu Kultury w Świętochłowicach podkreśliła, że dla wielu młodych mieszkańców placówki te są miejscem, w którym mogą zobaczyć, jak wygląda lepsze życie. Największym problemem są jednak postawy wyuczonej bezradności, przekazywane z pokolenia na pokolenie w rodzinach dotkniętych deprywacją. Zajęcia rozwijające kompetencje artystyczne uczą dzieci pracy, motywacji oraz — w pewnym stopniu — zdrowej rywalizacji.

Nadal jednak istnieje istotna bariera: udział w zajęciach wymaga zgody rodziców i choć minimalnego zaangażowania z ich strony, np. dowiezienia dziecka na zajęcia. W rodzinach funkcjonujących na marginesie społeczeństwa bywa to trudne. Wiele osób, z którymi przeprowadzono wywiady, wskazywało, że wsparcie dzieci i młodzieży jest kluczowe dla przyszłego funkcjonowania GZM i niwelowania problemów społecznych regionu.

Wnioski

GZM to obszar od lat mierzący się z licznymi problemami społecznymi. Mają one różne podłoże, dotyczą różnych grup wiekowych i wymagają zróżnicowanych działań. Przeprowadzone badania umożliwiły identyfikację najważniejszych wyzwań oraz ocenę stopnia, w jakim społeczność lokalna podejmuje działania na rzecz ich rozwiązania.

Następnym krokiem w naszych badaniach będzie pogłębiona analiza przestrzenna zdiagnozowanych problemów, ocena skuteczności dotychczasowych działań lokalnych instytucji oraz wypracowanie rekomendacji dotyczących polityk społecznych dla poszczególnych grup wiekowych.

Fot. 2. Grupa projektowa przed młodzieżowym domem kultury w Świętochłowicach Razem z dyrektorką ośrodka/Project group in front of the Youth Cultural Center in Świętochłowice, together with the center’s director

Microborings analysis in hardgrounds and bioclasts from the Muschelkalk in the Silesian Upland

Kierownik projektu: Franciszek G. Wrona

Zastępca kierownika: Mateusz Pikłowski

Pozostali uczestnicy: Dawid Szypuła, Ewelina Tarkowska, Łucja Winiarska

Opiekun naukowy: dr hab. Michał Stachacz, prof. UJ

Konsultacje merytoryczne: dr Max Wisshak, Senckenberg am Meer

Wprowadzenie

Triasowy basen germański, który stanowił złożone środowisko sedymentacyjne, był epikontynentalnym morzem obrzeżającym od północy Ocean Tetydy (np. Szulc, 2000). W obrębie basenu germańskiego mieszały się zespoły faun reprezentujących ocean i płytkie morze o zróżnicowanym wybrzeżu. Wapienie środkowego triasu (wapień muszlowy), zdeponowane w basenie germańskim, odsłaniają się w nieciągłym pasie na terytorium Polski i Niemiec, w tym na terenie Wyżyny Śląskiej (np. Matysik, 2016). Skały te dostarczają licznych skamieniałości szkieletowych i śladowych, pozwalających poznać biotopy środkowego triasu obszaru perytetydzkiego. Cechą charakterystyczną dla triasu tego obszaru jest kilka horyzontów tzw. twardych den, czyli zapisu wstrzymania sedymentacji i stwardnienia wapiennych osadów dennych, a często również ich erozji, w tym bioerozji. Dotychczas wykonane i opublikowane zostały szczegółowe badania dotyczące rozwoju i sedymentacji w polskiej części basenu germańskiego (Szulc, 2000), ichnologii, w tym makrodrążeń (Stachacz & Matysik, 2020; Matysik et al., 2022). Na uwagę zasługują jednak również mikrodrążenia, które mogą stanowić istotne źródło informacji paleośrodowiskowych. Konkretne ichnocenozy (zespoły skamieniałości śladowych) są w stanie dostarczyć szczegółów o takich parametrach zbiornika, jak przynależność do strefy fotycznej, zasolenie i temperatura (np. Glaub, 1999). Badania przeprowadzone w ramach projektu miały na celu dokładniejsze zbadanie bioerozji przez mikroorganizmy w wapieniu muszlowym polskiej części basenu germańskiego.
 

Przebieg projektu

Przedmiotem badania mikrodrążeń jest pierwotnie twardy substrat, w którym te struktury bioerozyjne zostały wykonane. Mogą to być bioklasty, jak i twarde (wcześnie scementowane) dno. W ramach projektu korzystano z materiału archiwalnego, pobranego przez M. Stachacza oraz M. Matysika, znajdującego się w zbiorach Instytutu Nauk Geologicznych UJ. Dodatkowo uczestnicy projektu pozyskali w odsłonięciach własne próbki. Nowo pozyskane próbki pochodzą z kamieniołomów: Sadowa Góra w Jaworznie, Płaza, Libiąż i Czerna. Badane skały zostały przygotowane do dalszych badań zgodnie z odpowiednią literaturą (np. Wisshak, 2012) w ramach prac kameralnych. Wybrano okazy z odpowiednią powierzchnią, czyli taką, która w czasie istnienia basenu germańskiego była zlityfikowana i eksponowana na działanie mikroorganizmów oraz mogły się w niej zachować mikrodrążenia. Były to głównie twarde dna in situ, powierzchnie klastów wyrwanych z twardych den oraz muszle małżów z rodzaju Placunopsis, które inkrustowały twarde (scementowane krótko po depozycji) obszary dna morza. Fragmenty pierwotnie twardych elementów dna zostały pocięte na małe kawałki, aby rozmiar próbek pozwalał na badanie ich w skaningowym mikroskopie elektronowym (SEM). Próbki umyto celem usunięcia materiału wypełniającego mikrodrążenia, najpierw ręcznie wodą z mydłem, następnie w myjce ultradźwiękowej. Później próbki zostały wysuszone. Mikrodrążenia badano pośrednio, tj. analizując ich trójwymiarowe odlewy, wykonane z żywicy epoksydowej. Zalewanie próbek wykonywano w komorze próżniowej. W tym celu użyto żywicy Epidian 652 (Ciech, Nowa Sarzyna), rozcieńczonej acetonem, aby zlikwidować gaz wypełniający mikrodrążenia. Po stwardnieniu żywicy, węglanowe próbki rozpuszczono w kwasie octowym ~10%, pozostawiając jedynie żywiczne odlewy. Tak przygotowane odlewy zostały wyczyszczone w myjce ultradźwiękowej, napylone węglem, a następnie poddane obserwacji i obrazowaniu w SEM. Uzyskane obrazy mikrodrążeń były interpretowane i klasyfikowane ichnotaksonomicznie, z pomocą dostępnej literatury. Ponadto podjęto konsultacje ze światowej klasy ekspertem w dziedzinie mikrodrążeń, dr. Maxem Wisshakiem z Senckenberg am Meer w Wilhelmshaven (Niemcy). W ramach projektu odwiedzono instytut badawczy w Wilhelmshaven, gdzie zaprezentowano M. Wisshakowi badane próbki skalne oraz wyniki z SEM. Przy okazji odwiedzenia placówki uczestnicy mieli okazję zapoznać się z Morzem Wattowym – strefą międzypływową Morza Północnego, która jest kolebką ichnologii jako nauki (Cadée & Goldring, 2007). W czasie odpływu woda wycofuje się nawet o kilka kilometrów, odsłaniając ogromne połacie mułu, w którym wspaniale zachowują się ślady różnych organizmów. Prowadzone w czasie projektu obserwacje współczesnych i kopalnych oraz makro- i mikrostruktur bioturbacyjnych w niepowtarzalny sposób pozwoliło uczestnikom
dostrzec istotę nauki, jaką jest ichnologia.

Wynikiem projektu było rozpoznanie w utworach triasowego basenu germańskiego mikrodrążeń:

● Flagrichnus profundus Wisshak & Porter, 2006;
● Planobola Schmidt, 1992;
● z ichnorodziny Dendrinidae Bromley et al., 2007;
● możliwych drążeń mszywiołów z rzędu Ctenostomatida;

Szczególną uwagę przykuły drążenia, które być może nie były dotychczas opisywane z materiału kopalnego, a jedynie ze współczesnych środowisk polarnych (Wisshak, informacja ustna, 2025). Udokumentowanie takich struktur w wapieniu triasowym może pozwolić na wydzielenie nowego ichnotaksonu. W tym celu konieczna jest analiza dalszych próbek i selekcja materiału typowego oraz określenie zmienności jego morfologii. Uczestnicy projektu mają plany kontynuować badania zebranego materiału pod kątem analizy mikrodrążeń za pomocą materiałów zakupionych z funduszy projektu. Uczestnicy zamierzają zaprezentować wyniki swoich prac podczas konferencji 10th International Bioerosion Workshop w Krakowie w 2026 roku oraz w ramach ewentualnej publikacji w czasopiśmie geologicznym lub biologicznym.

Finansowanie
Projekt był realizowany był w terminie 22.05–31.10 2025 roku, dzięki środkom przyznanym w ramach działania „Zespołowa Aktywność Naukowa Studentów”, finansowanego z programu ID.UJ na Wydziale Geografii i Geologii. Numer PSP projektu: U1U/W23/DS/14.05

Bibliografia
Bromley, R. G., Wisshak, M., Glaub, I. & Botquelen, A., 2007. Ichnotaxonomic review of dendriniform borings attributed to foraminiferans: Semidendrina igen. nov. W: Miller III, W. (ed.), Trace Fossils: Concepts, Problems, Prospects. Elsevier, Amsterdam, pp. 518–530.
Cadée, G. C. & Goldring, R., 2007. The Wadden Sea, cradle of invertebrate ichnology. W: Miller III, W. (ed.), Trace Fossils. Concepts, Problems, Prospects. Elsevier, Amsterdam, pp. 3–13.
Glaub, I., 1999. Paleobathymetric reconstructions and fossil microborings. Bulletin of the Geological Society of Denmark, 45: 143–146.
Matysik, M., 2016. Facies types and depositional environments of a morphologically diverse carbonate platform: a case study from the Muschelkalk (Middle Triassic) of Upper Silesia, southern Poland. Annales Societatis Geologorum Poloniae, 86: 119–164.
Matysik, M., Stachacz, M., Knaust, D. & Whitehouse, M. J., 2022. Geochemistry, ichnology, and sedimentology of omission levels in Middle Triassic (Muschelkalk) platform carbonates of the Germanic Basin (southern Poland). Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 585.
Schmidt, H. von, 1992. Mikrobohrspuren ausgewählter Faziesbereiche der tethyalen und germanischen Trias (Beschreibung, Vergleich und Bathymetrische Interpretation). Frankfurter Geowissenschaftliche arbeiten, 12: 1–228.
Stachacz, M. & Matysik, M., 2020. Early Middle Triassic (Anisian) trace fossils, ichnofabrics, and substrate types from the southeastern Germanic Basin (Wellenkalk facies) of Upper Silesia, southern Poland: implications for biotic recovery following the Permian/Triassic mass extinction. Global and Planetary Change, 194.
Szulc, J., 2000. Middle Triassic evolution of the northern Peri-Tethys area as influenced by early opening of the Tethys Ocean. Annales Societatis Geologorum Poloniae, 70: 1–48.
Wisshak, M. & Porter, D., 2006. The new ichnogenus Flagrichnus—a paleoenvironmental indicator for cold-water settings?. Ichnos, 13: 135–145.
Wisshak, M., 2012. Chapter 8. Microbioerosion. W: Knaust, D., Bromley, R. G. (eds), Developments in Sedimentology, 64: 213–243.

FOTORELACJA 

Różne mikrodrążenia (zaznaczone strzałkami) – obraz odlewów z SEM.

Variuos microborings (arrowed) – SEM image of the casts.

Mikrodrążenia Flagrichnus profundus, podłużne struktury, których odlewy po rozpuszczeniu skały zapadają się pod własnym ciężarem – obraz odlewów z SEM.
Flagrichnus profundus microborings, elongated structures, the casts of which collapse under their own weight after the rock is dissolved – SEM image of the casts.

Sieć płytkich, nieoznaczonych mikrodrążeń – obraz odlewów z SEM.
A network of shallow, undetermined microborings – SEM image of the casts.

Pękate mikrodrążenia Planobola isp. – obraz odlewów z SEM.
Bulb-like Planobola isp. microborings – SEM image of the casts.

Mikrodrążenie Dendrinidae (po lewej) oraz drążenie mszywioła (?) (po prawej) – obraz odlewów z SEM. A Dendrinidae microboring (left) and a bryozoan (?) boring (right) – SEM image of the casts.

Promieniste mikrodrążenie z kilkoma ujściami. Potencjalnie nowy ichnotakson – obraz odlewów z SEM.
A radial microboring with multiple apertures. Potentially a new ichnotaxon – SEM image of the casts.

Konsultacje z doktorem Maxem Wisshakiem (Senckenberg am Meer), ekspertem w dziedzinie bioerozji, w tym mikrodrążeń.
Consultations with doctor Max Wisshak (Senckenberg am Meer), an expert in the field of bioerosion, including microborings.

Uczestnicy projektu z opiekunem naukowym w kamieniołomie Sadowa Góra w Jaworznie.
Project participants with their advisor in the Sadowa Góra quarry in Jaworzno.

Wapień falisty w utworach dolnych warstw gogolińskich wapienia muszlowego w kamieniołomie Sadowa Góra.
Wellenkalk of the Lower Gogolin Beds of the Muschelkalk, Sadowa Góra quarry.

Prace terenowe w kamieniołomie Płaza, warstwy olkuskie wapienia muszlowego. A field study in the Płaza quarry, Olkusz Beds of the Muschelkalk.

Wapienie i zlepieńce warstw gogolińskich wapienia muszlowego w Libiążu.
Limestone and conglomerate of the lower Gogolin Beds of the Muschelkalk in Libiąż.

Zlepieniec śródformacyjny, dolne warstwy gogolińskie, kamieniołom w Libiążu.
Intraformational conglomerate, Lower Gogolin Beds, Libiąż quarry.

Po lewej: Intraklasty wyrwane ze stwardniałego podłoża, podrążone przez organizmy i inkrustowane przez małże Placunopsis. Dolne warstwy gogolińskie, Sadowa Góra.
Intraclasts eroded from the lithified seafloor, bored by organisms and incrusted by Placunopsis bivalves. Lower Gogolin Beds, Sadowa Góra.

Po prawej: Zlepieniec śródformacyjny, złożony z imbrykowanych intraklastów z drążeniami Trypanites.
Intraformational conglomerate composed of imbricated intraclasts bored by Trypanites.

Po lewej: Powierzchnia twardego dna inkrustowana przez małże Placunopsis. Górne warstwy gogolińskie, Żelatowa.
Hardground surface incrusted by Placunopsis bivalves. Upper Gogolin Beds, Żelatowa.

Po prawej: Powierzchnia twardego dna z drążeniami Trypanites. Górne warstwy gogolińskie, Żelatowa.
Hardground surface with Trypanites. Upper Gogolin Beds, Żelatowa.

Po lewej: Drążenia Trypanites w twardym dnie, przekrój pionowy. Górne warstwy gogolińskie, Żelatowa.
Trypanites borings in a hardground, vertical cross-section. Upper Gogolin Beds, Żelatowa.

Po prawej: Drążenia Trypanites w twardym dnie, przekrój poziomy. Górne warstwy gogolińskie, Żelatowa.
Trypanites borings in a hardground, horizontal cross-section. Upper Gogolin Beds, Żelatowa.

Wybrane fragmenty próbek w komorze próżniowej.
Selected sample fragments in the vacuum chamber.

Obserwacje odlewów mikrodrążeń pod SEM w laboratorium Instytutu Nauk Geologicznych UJ.
Microboring casts analysing under SEM in the lab of the Institute of Geological Sciences, JU.

Uczestnicy projektu przy instytucie badawczym Senckenberg am Meer w Wilhelmshaven, gdzie prowadzono konsultacje odnośnie do mikrodrążeń.
Project participants by the Senckenberg am Meer institute in Wilhelmshaven, where microboring consultations were conducted.

Pływy na Morzu Wattowym (południowa część Morza Północnego) mogą wycofać wodę na
znaczną odległość. Uczestnicy projektu stoją przy linii przypływu. W oddali widoczni ludzie
(zaznaczeni strzałkami) spacerujący po równi w czasie odpływu.
Water during the tides on the Wadden Sea (southern part of the North Sea) can retreat by a
great distance. Project participants are standing by the high tide line. Far in the distance
there are people (arrowed) hiking on the mudflat during low tide.

Morze Wattowe w czasie odpływu to jedno z najlepszych miejsc do badań ichnologicznych.
Widoczny ślad kraba w kałuży odpływowej.
Wadden Sea during low tide is one of the best places to conduct ichnological research. The
photo shows a crab trail in a tidal pool.

MultiGravel – the influence of textural features measurement methods in gravel deposits on multivariate statistics analyses

Podsumowanie projektu MultiGravel

W ostatnich miesiącach grupa młodych badaczy z Koła Naukowego Geologów Studentów UJ zrealizowała projekt naukowy „MultiGravel – wpływ metodyki pomiaru cech teksturalnych żwirów na wyniki ich analiz z użyciem statystyki wielowymiarowej” (MultiGravel – the influence of textural features measurement methods in gravel deposits on multivariate statistics analyses). Celem projektu było sprawdzenie czy interpretacje geologiczne wyników uzyskiwanych wskutek statystycznej analizy wielowymiarowej na zbiorach danych pochodzących z tej samej sukcesji osadowej, ale różniących się sposobem akwizycji danych, są ze sobą spójne. Ponadto zamierzaliśmy rozwinąć metodę opisaną w artykule, którym zaowocował podobny studencki projekt KNGSUJ (Mol et al., 2024, A multivariate approach to pebble morphometry: a case study of Witów section (southern Poland), Annales Societatis Geologorum Poloniae).

W projekcie MultiGravel wzięli udział studenci: Szymon Mol, Konrad Faruga, Łukasz Baran, Weronika Czwońda, Karolina Dyka, Julia Dziewońska, Krzysztof Kaczmarek, Nikola Orzoł i Kamil Romanik (Fig. 1).

Opiekunami projektu byli dr Krzysztof Ninard i dr Piotr Łapcik z Instytutu Nauk Geologicznych UJ.

Ponadto projekt wsparł swoją wiedzą i doświadczeniem terenowym dr Mateusz Sobucki z Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.

W ramach projektu MultiGravel odbyły się 2 wyjazdy terenowe w okolice Kudowy-Zdrój, gdzie w dolinie rzeki Metuje odsłaniają się czwartorzędowe żwiry i piaski o genezie fluwialnej (Fig. 2). Podczas prac terenowych obserwowano i dokumentowano cechy teksturalno-strukturalne osadu charakterystyczne dla systemu rzeki roztokowej (Fig. 3). Opróbowano łącznie ponad 10 metrów bieżących w trzech równoległych profilach, dzieląc je na horyzonty o miąższości 10 cm. Ponadto wykonano wysokorozdzielcze fotografie z wykorzystaniem aparatu fotograficznego i drona DJI Mavic 3E w miejscach, gdzie odsłonięcie było trudno dostępne (Fig. 4). Pobrany materiał został przetransportowany do Instytutu Nauk Geologicznych UJ, a następnie wysuszony i rozdzielony na frakcje o średnicy ziaren >8 mm i <8 mm za pomocą sita. Wybrane losowo (ok. ¼ z każdego horyzontu) ziarna o średnicy >8 mm zostały zmierzone w laboratorium za pomocą suwmiarki i zważone (Fig. 5). Określono też ich litologię. Tak pozyskane dane (prostopadłe od siebie wymiary a, b, c, masa, typ litologiczny) posłużyły do wykonania PCA (Principal Component Analysis, pol. analiza głównych składowych) w programie PAST. Dotychczas przeanalizowano 537 ziaren z 1 metra profilu, więc zaprezentowane poniżej wyniki mają charakter wstępny.

Metody analizy wielowymiarowej, na czele z analizą głównych składowych (PCA), umożliwiają redukcję wymiarowości danych, czyli wyekstrahowanie zmiennych dobrze opisujących zbiór danych oraz odrzucenie tych zmiennych, które nie przyczyniają się w istotny sposób do obserwowanej różnorodności w zbiorze danych (mierzonej na przykład przez wariancję). Osie związane z komponentami głównymi (Principal Components) reprezentują kierunki, w których maksymalizowana jest wariancja wielowymiarowego rozkładu danych. Na wykres wizualizujący wyniki PCA (tzw. biplot) składa się szereg elementów: 1) punkty zrzutowane z oryginalnej przestrzeni wielowymiarowej (w naszym przypadku przestrzeń 4-wymiarowa: a, b, c i masa) na płaszczyznę rozpiętą na kierunkach dwóch wybranych komponentów głównych, 2) wielokąty (otoczki wypukłe) zawierające wszystkie punkty reprezentujące określone typy litologiczne i 3) wektory odpowiadające pierwotnym zmiennym wyrażone w układzie komponentów głównych. Konwencjonalnie komponenty główne są numerowane od najbardziej do najmniej istotnego (PC1, PC2, …) według wielkości zwanej obciążeniem (ang. loading), którą można odczytać z wykresu osypiska (tzw. scree plot). Przy pracy z metodą PCA należy mieć na uwadze, że oprócz wspomnianej wcześniej redukcji wymiarowości służy ona przede wszystkim do generowania hipotez, choć raczej nie znajduje zastosowania w ich weryfikacji.

W analizowanym zbiorze danych dominują komponenty PC1 i PC2 (posiadające odpowiednio ok. 80% i 15% obciążenia; Fig. 6). Pozostałe komponenty odpowiadają wspólnie za jedynie około 5% wariancji w zbiorze danych, więc mogą zostać pominięte w dalszej analizie. Biplot PC1 i PC2 (Fig. 7) pokazuje, że spośród pierwotnych zmiennych masa otoczaka najbardziej odpowiada komponentowi PC1, a długość osi c komponentowi PC2 ze względu na ostre kąty pomiędzy odpowiednimi wektorami i osiami. Antyrównoległa orientacja wektorów reprezentujących wysokość w profilu i długość osi c sugeruje, że te wielkości mogą być ze sobą skorelowane. Diagram biplot obrazuje także zróżnicowanie pomiędzy typami litologicznymi. Centroidy otoczek wypukłych związanych z granitami i kwarcem lokują się w górnej części, związanych z skałami osadowymi (zlepieńce, piaskowce i mułowce) w centralnej części, a związanych z łupkami metamorficznymi i serpentynitami w dolnej części wykresu.

Czynnik najmocniej kształtujący wariancję zebranych danych (PC1) może być utożsamiony z masą otoczaka, która jest determinowana przez siłę prądu transportującego materiał osadowy. Przeprowadzona analiza wyników PCA pozwala przypuszczać, że istnieje statystyczna zależność między wysokością w profilu a długością osi c otoczaka. Ponadto może występować związek pomiędzy typami litologicznymi a kształtem otoczaka, na co wskazuje rozrzut w osi PC2 centroidów powiązanych z typem litologicznym. Te hipotezy zostały zweryfikowane za pomocą tradycyjnych metod: analizy korelacji dwóch zmiennych i diagramu Zinnga. Wykazano obecność trendu spadkowego długości wymiaru c otoczaka wraz z wysokością w profilu (Fig. 8). Kształt ziaren został określony za pomocą diagramu Zingga dla poszczególnych typów litologicznych. Ziarna o litologii kwarcowej lub granitoidowej są częściej kuliste i dyskoidalne w porównaniu z innymi litologiami (Fig. 9). Natomiast ziarna o litologii łupków zieleńcowych i serpentynitów są przeważnie bardziej elipsoidalne w stosunku do pozostałych litologii. Te obserwacje wskazują na zróżnicowanie kształtu ziaren ze względu na typ litologiczny.

Podsumowując, wstępne wyniki wskazują na możliwość zastosowania PCA także do badania żwirów o bardziej zróżnicowanej litologii niż opisywany wcześniej profil w Witowie (Mol et al., 2024), gdzie dominują otoczaki piaskowca. Najbardziej istotnym parametrem opisującym ziarna występujące w osadach żwirowych w dolinie rzeki Metuje w okolicach Kudowy-Zdrój wydaje się ich masa. Hipotezy, które zostały wygenerowane za pomocą PCA, mogą być z sukcesem zweryfikowane za pomocą klasycznych metod statystycznych (na przykład analizy korelacji).

Projekt otrzymał wsparcie finansowe w ramach działalności Rady Kół Naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz w Działaniu 1. „Zespołowa aktywność naukowa studentów” w ramach realizacji programu ID.UJ na Wydziale Geografii i Geologii w 2025 r.

Fig. 1. Uczestnicy projektu na tle badanego odsłonięcia.

Fig. 1. Project participants in front of the studied outcrop.

Fig. 2. Badane odsłonięcie czwartorzędowych żwirów i piasków rzecznych w dolinie rzeki Metuje.

Fig. 2. The studied outcrop of Quaternary fluvial gravel and sand in the Metuje River valley.

Fig. 3. Opiekun projektu prezentujący skan 3D dokumentujący badane odsłonięcie.

Fig. 3. The project supervisor showing the 3D scan documenting the studied outcrop.

Fig. 4. Opiekun projektu przygotowujący lot dronem.

Fig. 4. The project supervisor preparing the UAV flight.

Fig. 5. Pomiary otoczaków za pomocą suwmiarki.

Fig. 5. Measuring pebbles using the caliper.

Fig. 6. Wykres osypiska głównych składowych.

Fig. 6. Scree plot of the principal components.

Fig. 7. Biplot głównych składowych z punktami danych, otoczkami wypukłymi litotypów i kierunkami pierwotnych zmiennych.

Fig. 7. Principal components biplot with data points, lithotype convex hulls and input variables directions.

Wykorzystane skróty/abbreviations: hgt = stratigraphic height/wysokość w profilu, cgl = conglomerate/zlepieniec, vcsst = very coarse-grained sandstone/piaskowiec bardzo gruboziarnisty, csst = coarse-grained sandstone/piaskowiec gruboziarnisty, msst = medium-grained sandstone/piaskowiec średnioziarnisty, fsst = fine-grained sandstone/piaskowiec drobnoziarnisty, vfsst = very fine-grained sandstone/piaskowiec bardzo drobnoziarnisty, mdst = mudstone/mułowiec, qtz = quartz/kwarc, gra = granitoid/granitoid, gns = gneiss/gnejs, msct = mica schist/łupek łyszczykowy, gsct = greenschist/łupek zieleńcowy, srp = serpentinite/serpentynit.

Fig. 8. Zależność pomiędzy długością wymiaru c i wysokością w profilu.

Fig. 8. The relation between c dimension size and stratigraphic height.

Fig. 9. Diagram Zingga z jądrową estymacją gęstości dla wszystkich zidentyfikowanych typów litologicznych.

Fig. 9. Zingg diagram with kernel density estimation for all identified lithotypes.

Wykorzystane skróty/abbreviations: cgl = conglomerate/zlepieniec, vcsst = very coarse-grained sandstone/piaskowiec bardzo gruboziarnisty, csst = coarse-grained sandstone/piaskowiec gruboziarnisty, msst = medium-grained sandstone/piaskowiec średnioziarnisty, fsst = fine-grained sandstone/piaskowiec drobnoziarnisty, vfsst = very fine-grained sandstone/piaskowiec bardzo drobnoziarnisty, mdst = mudstone/mułowiec, qtz = quartz/kwarc, gra = granitoid/granitoid, gns = gneiss/gnejs, msct = mica schist/łupek łyszczykowy, gsct = greenschist/łupek zieleńcowy, srp = serpentinite/serpentynit.

Chemistry of the waters of the Sławskie Lake basin

Data realizacji projektu:
07.11.2025- 09.11.2025

Uczestnicy:
Tamara Poneta
Julian Skórski
Wiktoria Suwalska
Dawid Pietrzak
Franciszek Ptak

Opiekun naukowy: prof. dr hab. inż. Bartłomiej Rzonca

Cel projektu:
Poznanie cech fizyczno-chemicznych zlewni Jeziora Sławskiego oraz zbadanie wpływu procesów antropogenicznych na stan wód w ciekach zlewni cząstkowych (sześciu dopływów i jednego odpływu Jeziora) poprzez nawiązanie do pracy “Chemizm wód zlewni Jeziora Sławskiego w roku hydrologicznym 2000” A. A, Małeckiego, opublikowanej w 2001 roku w Zeszytach Problemowych Postępów Nauk Rolniczych.

Wykaz podjętych aktywności:

1. kwiecień-październik: przygotowanie do badań, m.in. zebranie literatury (np. artykułów dotyczących ekologicznego stanu wody) oraz zapoznanie się z terenem projektu,
2. październik: ostateczne wybranie punktów pomiarowych, przygotowanie mapy do kartowania w terenie przy pomocy oprogramowania ESRI - ArcGIS Field Map,
3. 07.11.2025 - 09.11.2025: rozpoczęcie realizacji projektu w terenie, pobieranie próbek (28) do badań laboratoryjnych (właściwości chemiczne), a także poznanie właściwości fizycznych za pomocą: WTW, elektromagnetyczny młynek hydrometryczny Valeport Model 801,
4. listopad: analiza laboratoryjne, rozliczenie finansowe badań, analiza danych, przygotowanie finalnej wizualizacji terenu w postaci mapy.

Następny etap polegał na dokładnej analizie oraz wyciągnięciu wniosków z otrzymanych danych. Stworzono sprawozdanie na Story Map (aplikacja ArcGIS) zawierającą fotorelację z przebiegu badań, a także szczegółowy opis przebiegu projektu.

https://storymaps.arcgis.com/stories/8f0bc81eb8764774a8ee48e41ae2bbbd

Wstępne wnioski

1. Aglomeracja miejska ma największy wpływ na właściwości fizyczno-chemiczne wód. Stężenia kationów Ca, Na, K oraz stężenia anionów HCO3, SO4, Cl, NO3, F osiągają najwyższe wartości w Czernicy – rzeka w centrum Sławy.
2. Czernica ma najwyższe wartości z powodu zrzutu ścieków, nie zawsze będące w pełni oczyszczone.
3. Obrzyca, będąca odpływem Jeziora Sławskiego, nie ma najwyższych wartości fizyczno-chemicznych z powodu wymieszania dopływów i ich rozcieńczenia w zbiorniku.

 
Dofinansowanie:
Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii w ramach studenckiej aktywności naukowej U1U/W23/DS/14.09.

Wydatki wg rodzaju:
Delegacja krajowa: 675,00 zł
Nocleg: 880,00 zł
Transport: 819,64 + 300 ‎ = 1119,64
Środki trwałe (stan zakładu Hydrologii): 2560,86

Bibliografia:
Małecki Adam Andrzej, 2001, ,,Chemizm wód zlewni Jeziora Sławskiego w roku hydrologicznym 2000", Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych; 2001; 475; 447-455.

English below:

Project duration:
07.11.2025 - 09.11.2026

Participants:
Tamara Poneta
Julian Skórski
Wiktoria Suwalska
Dawid Pietrzak
Franciszek Ptak

Scientific Supervisor: prof. dr hab. eng. Bartłomiej Rzonca

Project Goal:
To determine the physico-chemical characteristics of the Sławskie Lake catchment and to investigate the impact of anthropogenic processes on the water status in the streams of partial catchments (six tributaries and one lake outlet), by referencing the paper "Chemism of the Lake Sławskie catchment waters in the hydrological year 2000" by A. A. Małecki, published in 2001 in Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych (Problem Issues of the Advances in Agricultural Sciences).

List of activities undertaken:

1. April-October: Preparation for the research, including literature review (e.g., articles on ecological water status) and familiarization with the project area.
2. October: Final selection of measurement points, preparation of a map for field mapping using the ESRI - ArcGIS Field Map software.
3. 07.11.2025 - 09.11.2025: Start of project implementation in the field, collection of samples (28) for laboratory analysis (chemical properties), and determination of physical properties using: WTW, Valeport Model 801 electromagnetic flow meter.
4. November: Laboratory analysis, financial settlement of the research, data analysis, preparation of the final visualization of the area in the form of a map.

The next stage involved a detailed analysis and drawing conclusions from the obtained data. A report was created on Story Map (ArcGIS application), containing a photo-report of the research process, as well as a detailed description of the project's progress.
https://storymaps.arcgis.com/stories/8f0bc81eb8764774a8ee48e41ae2bbbd

Preliminary Conclusions:

1. The urban agglomeration has the greatest impact on the physico-chemical properties of the waters. The concentrations of cations Ca, Na, K and anions HCO₃, SO₄, Cl, NO₃, F reach their highest values in Czernica – a river in the center of Sława.
2. Czernica has the highest values due to wastewater discharge, which is not always fully treated.
3. The Obrzyca river, which is the outlet of Lake Sławskie, does not have the highest physico-chemical values due to the mixing of tributaries and their dilution in the reservoir.
    

Funding:

The project was financed by the Strategic Program "Excellence Initiative" at the Jagiellonian University, using funds allocated to the Faculty of Geography and Geology.

Expenditures by type:
Delegation - 675,00 zł
Accomodation - 880,00 zł
Transport - 819,64 + 300 = 1119,64 zł
Fixed assets (Hydrology Department) - 2560,86

Bibliography:
Małecki Adam Andrzej, 2001, ,,Chemizm wód zlewni Jeziora Sławskiego w roku hydrologicznym 2000", Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych; 2001; 475; 447-455.
 

Fotorelacja/ Photo Report

Historical BDOT10k database of the city of Cracow

Od marca 2024 zespół studentów w składzie: Michał Pawłowski, Emilia Gorke, Dawid Król, Hiacynta Leguła, Magdalena Sobczak, Barbara Wąchała, Agata Zuba, realizował pod opieką dr. Krzysztofa Ostafina projekt naukowy Historyczny BDOT10k miasta Krakowa.

W ramach projektu wykonywana jest wektorowa baza danych przestrzennych, będąca odpowiednikiem bazy BDOT10k, w której przedstawione zostaną obiekty topograficzne i elementy środowiska Krakowa i okolic w roku 1900. Podstawą do wykonania bazy jest austriacka mapa topograficzna Twierdzy Kraków Spezial-Übersichts-Plan von Krakau. Korzystając z zeskanowanych arkuszy mapy wektoryzujemy obiekty znajdujące się na mapie, zgodnie z założeniami bazy danych opracowanymi w poprzednim roku z dr. Krzysztofem Ostafinem. W ramach projektu porównujemy także wykonywane przez nas dane ze współczesnymi danymi BDOT10k, opisując zmiany środowiska Krakowa od końca XIX wieku.

Przykładowy arkusz mapy Twierdzy – 21 „Krakau”

Końcowym efektem prowadzonego projektu będzie ukończona baza danych w formie wektorowej, a także numeryczny model terenu Krakowa w roku 1900. Baza danych i model terenu stanowić będą wartościowe źródło wiedzy geograficznej o stanie środowiska Krakowa pod koniec XIX wieku.

Fragment bazy danych wykonywanej w ramach projektu obejmujący centrum Krakowa

Fragment bazy danych wykonywanej w ramach projektu obejmujący Bronowice Wielkie

Podjęte aktywności

Pierwsze wyniki badań prowadzonych w ramach projektu zostały zaprezentowane na konferencjach naukowych.

11-12 października zaprezentowaliśmy poster Transformation of The River and Lake Network of the City of Cracow Since the Beginning of the 20^th Century na międzynarodowej konferencji Climate Change in Europe: Impact, Risks and Mitigation w Vatra Dornei w Rumunii, pokazując wybrane kierunki przemian rzek i jezior Krakowa od końca XIX wieku do współczesności.

25 października na XIII Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy wygłosiliśmy dwa referaty. Jeden z wygłoszonych referatów stanowił rozwinięcie badań nad zmianami sieci hydrograficznej, opisując kierunki zmian i przedstawiając przykłady tych zmian na terenie miasta. W drugim referacie opisaliśmy kwestie metodyczne dotyczące pracy z archiwalnymi mapami topograficznymi, skupiając się na problemach, jakie napotkaliśmy podczas rozpoznawania symboli stosowanych na mapie Twierdzy Kraków.

W listopadzie projekt i pierwsze wyniki zostały zaprezentowane na Krakowskim GISDay 2024. Zaprezentowaliśmy dwa postery, a opiekun naukowy, dr Krzysztof Ostafin, przedstawił projekt w swoim wystąpieniu.

Poster na konferencji Climate Change in Europe: Impact, Risks and Mitigation

Wystąpienie na XIII OKNMB – Michał Pawłowski i Magdalena Sobczak

Wystąpienie na XIII OKNMB – Dawid Król, Hiacynta Leguła i Barbara Wąchała

Zespół projektu na GISDay 2025

Dzięki nawiązaniu współpracy z Instytutem Historii UJ, w listopadzie przeprowadziliśmy zajęcia dla studentów historii UJ dotyczące znaczenia archiwalnych map topograficznych dla badań geohistorycznych. Zaprezentowaliśmy studentom założenia, cele i stan pracy nad projektem. Studenci mieli okazję zapoznać się zarówno z papierowymi kopiami mapy Twierdzy Kraków, jak i z wektorową bazą danych tworzoną w ramach projektu, porównując stan środowiska Krakowa pod koniec XIX wieku i współcześnie. Zachęcaliśmy także studentów do międzywydziałowej współpracy w prowadzeniu badań nad geohistorią Krakowa i okolic.

Zajęcia ze studentami historii UJ

W ramach projektu złożyliśmy do czasopisma Historyka. Studia metodologiczne artykuł autorstwa Magdaleny Sobczak, Michała Pawłowskiego i Krzysztofa Ostafina zatytułowany Plan okolic Twierdzy Kraków (1899-1904) w skali 1:10000 jako źródło dla badań stanu i zmian krajobrazu kulturowego.

Wyniki

W ramach projektu zakończyliśmy opracowywanie stanu sieci hydrograficznej obszaru współczesnego Krakowa dla roku 1900. Porównując wykonane przez nas dane z bazą BDOT10k, udało nam się wyznaczyć główne kierunki przemian rzek i jezior Krakowa, które zaszły od końca XIX wieku do czasów współczesnych. Są to przede wszystkim:

- zanik rowów melioracyjnych – o ponad połowę spadła długość rowów melioracyjnych na terenie Krakowa, ponadto prawie całkowicie zanikły rowy występujące w dolinie Wisły

- regulacja i prostowanie koryt cieków – ponad czterokrotnie zmniejszyła się długość ramion bocznych cieków na rzekach, w wyniku czego skróciła się łączna długość rzek, zwiększyła się za to długość strumieni, które pojawiły się w miejscach osuszonych terenów podmokłych

- spadek liczby zbiorników wodnych, zanikanie małych jezior i starorzeczy – znacząco zmniejszyła się liczba zbiorników wodnych o powierzchni mniejszej niż 1ha, zaniknęło też większość starorzeczy Wisły na terenie Krakowa

- wzrost powierzchni zbiorników wodnych – pomimo spadku liczby zbiorników wodnych, ogólna powierzchnia zajmowana przez wody stojące zwiększyła się, co wynikało z powstania w XX wieku dużych zbiorników wodnych w miejscu dawnych kopalni i kamieniołomów

Sieć hydrograficzna obszaru współczesnego Krakowa w roku 1900 i 2024

Projekt został dofinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Geografii i Geologii

Assessment of the geodiversity of the Krzemionki Zakrzowskie ridge area in Cracow

Opiekun projektu: dr Elżbieta Machaniec

Kierownik projektu: Mateusz Pikłowski

Zastępca kierownika: Franciszek G. Wrona

Pozostali uczestnicy: Gabriela Papierz, Bartłomiej Wyszyński, Łucja Winiarska, Karolina Bielówka

Położony w sercu Krakowa zrąb Krzemionek Zakrzowskich stanowi unikalny region, zbudowany w większości z jurajskich wapieni wzbogaconych o formy krasowe. W terminie od 26 kwietnia do 30 listopada 2024 zostały przeprowadzone badania naukowe mające na celu pogłębienie zrozumienia o obszarze Krzemionek Dębnickich. Ze względu na postępujący zanik kolejnych tamtejszych stanowisk przez zarastanie roślinnością, ich inwentaryzacja i pobranie materiałów do badań uznano za istotne. Oprócz tego projekt miał na celu zdobycie przez zespół studentów praktycznych kompetencji w zakresie badań geozróżnicowania oraz promowanie nauk o Ziemi w formie zaprojektowania tablicy edukacyjnej i umieszczenie jej na kampusie 600-lecia Odnowienia UJ.

Finansowanie

            Projekt był realizowany dzięki środkom przyznanym w ramach działania „Zespołowa Aktywność Naukowa Studentów”, finansowanego z programu ID.UJ na Wydziale Geografii i Geologii, w okresie od 26 kwietnia do 30 listopada 2024.
Numer projektu (PSP): U1U/W23/DO/14.23

Działania w ramach projektu:
 

1. Prace terenowe: pobór okazów do dalszych badań, opis petrograficzny stanowisk, sporządzenie dokumentacji fotograficznej.

2. Wykonanie płytek cienkich, które były dalej analizowane w mikroskopie polaryzacyjnym.

3. Kalcymetria.

4, Dyfraktometria rentgenowska.

5. Obróbka cyfrowa, w tym wykonanie mapy i projektu tablicy edukacyjnej.

6. Preparatyka skamieniałości.

Badania terenowe:

            W ramach prac terenowych skupiono się głównie na skałach węglanowych ze względu na ich przewagę względem innych litologii na obszarze badań. Wydzielono 2 główne fację skał węglanowych - uławicone i skaliste. Na podstawie dalszych badań i literatury wydzielono kolejne 4 podtypy skał z wapieni uławiconych:

• mikrytowe, czyli utworzone z kryształów węglanów tak drobnych, że trudnych do rozróżnienia nawet pod mikroskopem.   

• kredowate, wyjątkowo rzadkie, z bardzo różnorodnymi skamieniałościami amonitów, belemnitów, ramienionogów, ślimaków czy gąbek.  

• gruzłowate, zbudowane z krzemionkowych i wapiennych gąbek.

• ziarniste, z soczewkami dolomitów, tworzące w profilu geologicznym charakterystyczne kompleksy Skałek Twardowskiego.

Badania szczegółowe:

            Wykonano fotografię makroskopowe i mikroskopowe reprezentatywnych skał oraz form geologicznych z obszaru badań. Duży nacisk położono na nacieki jaskiniowe, które bardzo dobrze się ukazują pod mikroskopem oraz na analizę mikroskamieniałości w badanych płytkach cienkich. Dodatkowo sprawdzono zawartość materiałów niewęglanowych w próbkach za pomocą kalcymetrii oraz dyfraktometrii rentgenowskiej. Analiza miała na celu sprawdzenie zmienności w skałach w inny sposób niż tylko podziału na fację danych litologii.

Działania promujące geologię jako dziedzinę nauk o Ziemi. 

            Zespół studentów zaprojektował tablicę edukacyjną, która według założenia zostanie ustawiona na kampusie 600-lecia Odnowienia UJ, bezpośrednio sąsiadującym z obszarem badań. Ma ona służyć osobą odwiedzającym kampus oraz studentom, jako dodatkowe zaplecze informacyjne o bezpośrednio sąsiadującej jednostce geologicznej. Druga część grupy przygotowała poster naukowy o historii tego miejsca pod kątem antropogenicznym. W trakcie dostaliśmy wsparcie merytoryczne od dr. hab. Mariusza Kędzierskiego oraz opiekun projektu dr Elżbiety Machaniec, za co bardzo jesteśmy wdzięczni.

Fotorelacja:

Fot. 1. Uczestnik projektu przy ścianie dawnego kamieniołomu "Kapelanka". Aktualnie odsłonięcie służy jako ściana wspinaczkowa. (Autor: G. Papierz)

Fot. 1. Project participant next to a wall of an old “Kapelanka” quarry. Current outcrop is used as a climbing wall. (Author: G. Papierz)

Fot. 2. Fragment polewy jaskiniowej z kroplami wody przedostającymi się przez szczeliny powstałe w skutek krasowienia  - Jaskinia Twardowskiego. (Autor: F. G. Wrona)

Fot. 2. Part of a cave drapery with water particles going through cracks made by karst - Twardowski’s Cave. (Author: F. G. Wrona)

Fot. 3. Wejście do jaskini Pychowickiej. (Autor: G. Papierz)

Fot. 3. Entrance to Pychowicka Cave. (Author: G. Papierz)

Fot. 4. Struktury sedymentacyjne na ścianie wspinaczkowej, dawnego kamieniołomu "Kapelanka". (Autor: G. Papierz)

Fot. 4. Sedimentary structures on the climbing wall of an old “Kapelanka” quarry. (Author: G. Papierz)

Fot. 5. Wapień z widoczną siateczką po rozpuszczonych igłach w gąbce krzemionkowej (która uległa kalcyfikacji)  i Crescentiella morronensis (Crescenti) (incertae sedis). (Autor: W. Obcowski)

Fot. 5. Limestone with a visible mesh after dissolved needles in a siliceous sponge (which underwent calcification) and Crescentiella morronensis (Crescenti) (incertae sedis). (Author: W. Obcowski)

Fot. 6. Geoda kwarcowa w krzemieniu - we wnętrzu pozostała pustka po krzemionkowym organizmie, która została wypełniona drobnymi kryształami kwarcu. (Autor: W. Obcowski)

Fot. 6. Quartz geode in flint - inside remains a void from the siliceous organism, which has been filled with very small quartz crystals. (Author: W. Obcowski)

Fot. 7. Skamieniała gąbka znaleziona w Jaskini Jasnej. (Autor: W. Obcowski)

Fot. 7. Fossilized sponge found in Jasna Cave. (Author: W. Obcowski)

Fot. 8 Ichnoskamiełość Entobia cracoviensis - na terenie badań dość rzadka, powszechniejsza za to w dawnym kamieniołomie "Bonarka". (Autor: F. G. Wrona)

Fot. 8 Ichnofossil Entobia cracoviensis - quite rare in the studied area, but more common in the former "Bonarka" quarry. (Author: F. G. Wrona)

Fot. 9. oraz 10. -  Uczestnicy projektu podczas katalogowania okazów skalnych. (Autor: M. Pikłowski)

Fot. 9. & 10. Project participants cataloging rock specimens. (Author: M. Pikłowski)

Fot. 11. Poster o antropologicznym wpływie na dzisiejszy park Zakrzówek i pobliskich terenów. (Autor: F. G. Wrona)

Fot. 11. Poster on the anthropological impact on today's Zakrzówek Park and the surrounding areas. (Author: F. G. Wrona)

Fot. 12. Projekt tablicy edukacyjnej, która zostanie umieszczona na kampusie 600-lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Fot. 12. Project of an educational board that will be placed on the campus of 600-lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Fot. 13.  Bioklastyczno-peloidalny grainstone - Fragment ramienionoga (w centrum) - Crescentiella (dawnej Tubiphytes) morronensis oraz otwornicowo-mikrobialne „konsorcjum”.

Fot. 13.  Bioclastic-peloidal grainstone - Fragment of a brachiopod (in the center) - Crescentiella (formerly Tubiphytes) morronensis and foraminiferal-microbial "consortium". 

Fot. 14. Naciek inkrustuje peloidalno-bioklastyczny packstone. Widoczna skorupka małża inkrustowana przez mszywioła.

Fot. 14. The deposit encrusts peloidal-bioclast packstone. The visible shell of the mollusk is encrusted by bryozoans.

Fot. 15.  Bioklastyczno-peloidalny packstone - Skorupka małża (w centrum) z cienkim naskorupieniem mikrobialnym.

Fot. 15.  Bioclastic-peloidal packstone - Mollusk shell (in the center) with a thin microbial coating.

Fot. 16. Fotografia mikroskopowa nacieku jaskiniowego w świetle spolaryzowanym przy skrzyżowanych nikolach - widoczne charakterystyczne warstwowanie oraz duże fragmenty kryształów węglanów (barwne części zdjęcia).

Fot. 16. Microscopic photograph of a cave deposit in polarized light with crossed nicols - characteristic layering and large fragments of carbonate crystals (colored parts of the photo) are visible.

Fot. 17. Mapa przedstawiająca wyniki badań kalcymetrii - liczba procentów przy punktach oznacza ilość węglanów budujących skałę.

Fot. 17. Map showing the results of calcimetry - the percentage numbers at the points indicate the amount of carbonates constituting the rock.

Fot. 18. Dyfraktogram przedstawiający skład mineralny piaskowca pobranego ze wschodniej części parku Zakrzówek.

Fot. 18. Diffractogram showing the mineral composition of sandstone taken from the eastern part of Zakrzówek Park.

Geological constraints on karst drainage of the Kanin massif in the Julian Alps (Slovenia)

Uczestnicy projektu:
Franciszek G. Wrona, Dawid Pietrzak, Dawid Szypuła, Alicja Mleczko, Dominika Świąder, Mateusz Pikłowski, Artur Galicki, Weronika Zagórska, Julia Dziewońska, Bianka-Paula Iedenac

Opiekun naukowy:

dr inż. Przemysław Sala

Cel projektu:
Przeprowadzenie badań uwarunkowań geologicznych nietypowego odwodnienia słoweńskiej części masywu Kanin w Alpach Julijskich

Odwodnienie położonego na granicy Włoch i Słowenii górskiego masywu Kanin, nie zostało dotychczas jednoznacznie wyjaśnione. Słoweńska część masywu jest w znaczącym stopniu odwadniania przez wodospad Boka będący źródłem zawieszonym ok. 300 m powyżej dna doliny rzeki Soča. Poniżej wodospadu istnieją obszerne jaskinie, które są jednak pozbawione stałych przepływów i zasilają jedynie okresowe wywierzyska. W ramach projektu podjęliśmy próbę wyjaśnienia które z aspektów geologicznych decydują o tym, że masyw odwadniany jest przez wodospad Boka, a nie przez niżej położone jaskinie.

Celem zbadania nietypowej sytuacji uczestnicy projektu wraz z opiekunem naukowym przeprowadzili na przełomie lipca i sierpnia badania terenowe. Głównym zadaniem było rozpoznanie litologii w sąsiedztwie wodospadu Boka, którą na tym obszarze charakteryzuje występowanie triasowych wapieni typu Dachstein (o miąższości do 1200 m) zalegających zgodnie na dolomicie głównym (niem. Hauptdolomit, wł. Dolomia Principale). Granica między tymi litologiami nie jest jednak dobrze zdefiniowana i prawdopodobnie występuje kilku lub kilkudziesięciometrowa strefa przejściowa z ich naprzemiennym występowaniem. Obecność granicy litologicznej może odpowiadać za specyficzne warunki hydrologiczne, co jest efektem różnej przepuszczalności skał. Z drugiej strony obecność uskoków rozcinających masyw Kanin sugeruje, że jego odwodnienie jest kontrolowane tektonicznie. Strefy uskokowe zwykle stanowią preferencyjne drogi migracji wód, ponieważ skały w ich obrębie są silnie pokruszone, a tym samym cechują się wysoką przepuszczalnością.

W trakcie badań terenowych, poza poborem próbek do dalszych analiz, uczestnicy projektu mieli możliwość zapoznania się z różnorodnymi powierzchniowymi i podziemnymi formami krasu typu alpejskiego. Niecodziennym doświadczeniem była możliwość wglądu masywu Kanin „od środka”. Miało to miejsce podczas wizyty w leżącej poniżej wodospadu Boka jaskini Mala Boka i było możliwe dzięki uprzejmości grotołazów z Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego Kraków, którzy eksplorują obszar Kaninu od ponad 25 lat. Jaskinia ta stanowi drugi pod względem głębokości trawers jaskiniowy świata. Rekordowa głębokość trawersu (1319 m) została ustanowiona po połączeniu jaskini Mala Boka z otworem BC4 (nazywanym również Polską Jamą) znajdującym się w górnej części systemu krasowego. Innym spektakularnym przejawem krasu, który uczestnicy wyjazdu mogli zobaczyć, był otwór najgłębszej na świecie studni krasowej – Vrtoglavicy, mierzącej aż 643 m. Ponadto, liczne formy krasu powierzchniowego były obserwowane podczas wycieczek w rejony Mali i Veliki Dol. Badania terenowe były przeprowadzone również poniżej szczytu Prestreljenik, znajdującego się na granicy słoweńsko-włoskiej, gdzie natrafiono na formy związane z paleokrasem. Uczestnicy wyjazdu terenowego pobrali również liczne okazy otoczaków znalezionych na kamienistych łachach rzeki Soča. Otoczaki te zostały przekazane do kolekcji dydaktycznej Instytutu Nauk Geologicznych UJ.

Pobrane w trakcie wyjazdu terenowego próbki skał zostały poddane różnorakim analizom, których celem było wnikliwe rozpoznanie ich litologii. W toku badań laboratoryjnych wykonano pomiary zawartości węglanu wapnia przy użyciu kalcymetru. Analizy przy użyciu standardowego mikroskopu optycznego, jak również mikroskopu skaningowego, pokazały obecność dolomitu w próbkach pobranych powyżej wodospadu Boka. Obserwacje te zostały potwierdzone poprzez analizy z zastosowaniem dyfrakcji rentgenowskiej. Dla lepszego zrozumienia przepuszczalności skał występujących w masywie Kanin przeprowadzono również badania ich porowatości. Średnia porowatość dla próbek pobranych powyżej wodospadu okazała się nieznacznie wyższa niż tych występujących u jego podstawy. Na podstawie przeprowadzonych badań wywnioskowano, że litologia skał prawdopodobnie nie jest czynnikiem determinującym sytuację hydrologiczną badanego obszaru. Wydaje się zatem, że odwodnienie masywu Kanin jest w znacznym stopniu uwarunkowane obecnością uskoków.

Wyniki badań przedstawione zostały na dwóch ogólnopolskich konferencjach naukowych. Podczas Dni Nauk o Ziemi III w Krakowie przedstawiona została obszerna relacja z badań terenowych, natomiast w trakcie 58. Sympozjum Speleologicznego w Piwnicznej–Zdroju uczestnicy projektu zaprezentowali poster pt. „Litologia czy tektonika? Hydrogeologiczne uwarunkowania krasowego odwodnienia masywu Kanin w Alpach Julijskich”. O projekcie opowiedziano także podczas organizowanej na Uniwersytecie Jagiellońskim uczelnianej I Konferencji Kołowych Projektów Przyrodniczych.

Projekt był finansowany ze środków przyznanych na działanie Zespołowa Aktywność Naukowa Studentów, w ramach programu Inicjatywa Doskonałości Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz dotacji przyznanej przez Fundację „Bratniak”.

Fotorelacja

Uczestnicy badań terenowych wraz z grotołazami Sekcji Taternictwa Jaskiniowego KW Kraków (fot. F. G. Wrona)

Field research participants together with cavers of the Caving Section of the Kraków Mountaineering Club

Panorama Alp Julijskich (fot. F. G. Wrona)
A skyline of the Julian Alps

Dolina rzeki Soča z miejscowościami Bovec i Čezsoča w wieczornym świetle (fot. P. Sala)

Evening light illuminating the Soča river valley featuring the towns of Bovec and Čezsoča

Wodospad Boka, na pierwszym planie uczestnicy badań terenowych (fot. P. Sala)
Boka waterfall. Field research participants in the foreground

Rzeka Soča - do niej uchodzi woda wypływająca z wodospadu Boka (fot. P. Sala)

Soča river to which the water from the Boka waterfall flows

Lapiazy po słoweńskiej stronie Kaninu (fot. D. Pietrzak)
Limestone pavements on the slovenian side of the Kanin massif

Lapiazy w pobliżu stacji kolejki linowej prowadzącej z włoskiej miejscowości Sella Nevea na masyw Kanin (fot. F. G. Wrona)

Limestone pavements near the cable car station leading from the Italian town of Sella Nevea to the Kanin massif

Uskok, na którym wykształcona jest Vrtoglavica. Nazwa tej najgłębszej na świecie studni krasowej oznacza po słoweńsku „zawroty głowy” (fot. F. G. Wrona)
The fault upon which Vrtoglavica is developed. The name of this deepest karst shaft in the world means “vertigo” in Slovenian.

Prestreljeniško Okno na mającym 2499 metrów szczycie Prestrelijenik. Jego nazwa oznacza po słoweńsku „przestrzelony” (fot. P. Sala)

Prestreljeniško Okno on the 2499 meters tall mountain of Prestrelijenik. The name of this feature means “shot through” in Slovenian.

Rozwinięty na uskoku otwór jaskini Mala Boka widoczny z zewnątrz i od środka (fot. F. G. Wrona)

The opening of the Mala Boka cave developed on a fault. View from from both outside and inside

Polewy naciekowe wewnątrz jaskini Mala Boka (fot. D. Świąder)
Flowstones inside of Mala Boka cave

Widok z otworu BC4 (fot. D. Pietrzak)

A view from the BC4 opening

Grainstone z litoklastami złożonymi z drobnokrystalicznego dolomitu. Obraz mikroskopowy płytki cienkiej w świetle spolaryzowanym (fot. D. Szypuła)

A grainstone with fine crystalline dolomite lithoclasts. Microscopic image in cross polarized light

Packstone peloidowy o czerwonawej barwie mogącej być może rezultatem zawartości tlenków żelaza. W porach wykrystalizowane kryształy kalcytu. Obraz mikroskopowy płytki cienkiej w świetle spolaryzowanym (fot. D. Szypuła)

A reddish peloidal packstone with the colour caused possibly by the inclusion of ferric oxides. Calcite crystals in the pores. Microscopic image in cross polarized light

Packstone peloidowy ze znaczną ilością wtórnie wykształconego kalcytu w porach. Obraz mikroskopowy płytki cienkiej w świetle spolaryzowanym (fot. D. Szypuła)
A peloidal packstone with a great amount of secondary calcite crystalized in the pores. Microscopic image in cross polarized light

Kryształy kalcytu widoczne w skaningowym mikroskopie elektronowym (fot. A. Mleczko, W. Zagórska)
A view of calcite crystals under a scanning electron microscope

Kryształy dolomitu widoczne w skaningowym mikroskopie elektronowym (fot. A. Mleczko, W. Zagórska)

A view of dolomite crystals under a scanning electron microscope

Reconstruction of glacial activity in the area of ​​the Orijen massif

Cel: Celem planowanego projektu była rekonstrukcja aktywności glacjalnej w obszarze masywu Orjen, a tym samym kontynuacja badań rozpoczętych przez Ludomira Sawickiego w trakcie ekspedycji naukowej z 1911 r i promocja dorobku naukowego Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.

Uczestnicy projektu: Mateusz Pysz (kierownik), Benedykt Jaros (z-ca kierownika), Mateusz Gajda, Hiacynta Leguła, Wojciech Olsza, Anna Rudnik, Aleksandra Wiktorowicz, Julia Zwolińska.

Opiekun naukowy projektu: dr hab. Piotr Kłapyta

Etapy realizacji projektu:

Projekt składał się z trzech etapów prac: prac kameralnych, prac terenowych w formie studenckiego obozu naukowego oraz prac podsumowujących.

Prace kameralne składały się z kwerendy literatury, ze szczególnym uwzględnieniem artykuły L. Sawickiego z 1911r. – Die eiszeitlische Vergletscherung des Orjen in Siiddalmatien, Zeitschr. für Gletscherkunde, 5, s. 339—355; przygotowania formularzy do kartowania oraz opisu gleb.

W dniach 24 sierpnia – 2 września 2024 roku odbyły się badania terenowe w formie studenckiego obozu naukowego. Podczas badań terenowych członkowie Koła Geografów Uniwersytetu Jagiellońskiego uczestniczyli w badaniach terenowych w obrębie Masywu Orjen w Czarnogórze poruszając się busem użyczonym na czas realizacji projektu dzięki uprzejmości Dyrekcji Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.

Badania terenowe przeprowadzono w zachodniej części masywu Orjen, w dolinach Zasade
i Rujišta, w pobliżu szczytu Goliševac. Wykonano kartowanie geomorfologiczne oraz pomiary morfologii klastów budujących formy morenowe maksymalnego zasięgu lodowców. W dolinie Rujišta pomiary wykonane zostały także dla młodszego systemu moren recesyjnych. Wybrano 14 stanowisk i dla każdego z nich określono kształt i stopień́ obtoczenia 50 klastrów, dla których obliczono wskaźniki C40, RA i RWR. Ponadto, w 6 stanowiskach wykonano odkrywki glebowe.

Wnioski:

• Wyniki badań wskazują na znaczną obróbkę klastów budujących moreny w stosunku do zwietrzelin stokowych.
• Wśród stanowisk pomiarowych, gdzie dokonano osobnych analiz osadów powierzchniowych i z głębokości do 1 m stwierdzono mniejsze wartości wskaźnika C40 w próbkach z powierzchni (10-15%) w stosunku do pobranych z głębokości (15-30%), co może świadczyć o wpływie krasowienia na wzrost izometryczności kształtu klastów.
• Wystąpiły różnice sedymentologiczne w obrębach dwóch zasięgów lodowca.
• Gleby wykształcone na morenach sklasyfikowano według systematyki WRB jako kasztanoziemy i calcisole.

Projekt został zorganizowany przy wsparciu finansowym ze strony Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim (ID.UJ) w ramach działania „Zespołowa aktywność naukowa studentów” realizowanego w Wydziale Geografii i Geologii.

Fot. 1. W drodze do Czarnogóry [On the way to Montenegro]

Fot. 2. Przerwa w podróży busem [A break in the bus journey]

Fot. 3. Uczestnicy w drodze do obszaru badań [Participants on their way to the research area]

Fot. 4. Najwyższej położony punkt, do którego udało się dotrzeć podczas badań [The highest point reached during the research]

Fot. 5. Uczestnicy projektu podczas wykonywania odkrywki glebowej [Project participants during soil excavation]

Fot. 6. Wypełnianie formularza dot. stopnia obtoczenia klastrów [Filling out the form regarding the degree of cluster rounding]

Fot. 7. Odczyt pH gleby [Soil pH reading]

Fot. 8. Uczestnicy obozu w drodze powrotnej z badań terenowych [Camp participants on their way back from fieldwork]

Fot. 9. Odpoczynek po badaniach terenowych [Rest after fieldwork]

Fot. 10. Miejscowa fauna – typowy codzienny widok w Masywie Orjen [Local fauna – a typical everyday sight in the Orjen Massif]

Fot. 11. Charakterystyczna, górska droga w obrębie Masywu Orjen [A characteristic mountain road in the Orijen Massif]

Fot. 12. Uczestnicy projektu na tle busa należącego do Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego [Project participants in front of a bus belonging to the Institute of Geography and Spatial Management of the Jagiellonian University]

Data realizacji projektu 25.05.2024 – 31.12.2024 r.

Uczestnicy projektu:

- Oktawia Kaflińska (kierownik projektu)

- Szymon Sosnowski (zastępca kierownika)

- Roksana Łudczak

- Wiktoria Kasprzyk

- Michalina Koćwin

- Michalina Kurzac

Opiekun naukowy: dr Arkadiusz Kołoś

Cel projektu: ocena działania transportu publicznego w GZM na przykładzie wybranych linii  metropolitarnych, kolejowych, tramwajowych i autobusowych, zbadanie postrzegania zjawiska wykluczenia transportowego na obszarze badanym za pomocą formularzy ankietowych

Wykaz podjętych aktywności:

- przygotowanie do badań (stworzenie formularzy ankietowych oraz pomiarowych)
- wybór linii do pomiaru a także miejsc badań ankietowych
- koniec maja – wrzesień – pomiary terenowe, badania ankietowe
- październik – grudzień – rozliczenie badań, wyjazdy uzupełniające

-lipiec - grudzień badanie ankietowe online
 

Kolejnym etapem było opracowanie zebranych wyników i sformułowanie pierwszych wniosków, na podstawie których przygotowano podsumowanie za pomocą ArcGIS Story Map w raz z fotorelacją z przebiegu badań, a także szczegółowym opisem zadań projektu:
https://arcg.is/1G5Tfi

Wstępne wnioski projektowe:
 

• Autobusy dojeżdżające na lotnisko kursują z niewielkimi opóźnieniami, jednak zdarzają się zbyt wczesne przyjazdy, a także pomijanie przystanków nie oznaczonych jako „na żądanie”
• W badanych liniach metropolitarnych napełnienia są niskie, często występują zbyt wczesne przyjazdy na przystanki; przerwy pomiędzy kursami powinny zostać wydłużone, by móc rozładować opóźnienie wynikające z wzmożonego ruchu (godziny szczytu)
• W Kolejach Śląskich pociągi jeżdżą punktualnie; linia S1 wymaga ujednolicenia rozkładu i większej liczby kursów ze względu na wysokie napełnienia w dni robocze. Linia S8 (autobusowa komunikacja zastępcza) jest przeciążona w niedzielę ze względu na powrót studentów
• Linie nocne wymagają uproszczenia tras i lepszej organizacji kursów
• Transport publiczny jest wybierany najczęściej ze względu na krótki czas przejazdu, komfort oraz brak innych opcji dojazdu
• Głównymi zaletami metrorowerów wg mieszkańców jest ich ekologiczność i szybkość poruszania się. Występuje koncentracja użytkowania metrorowerów w dużych miastach – Katowice, Gliwice, Chorzów
• Głównymi wadami metrorowerów wg mieszkańców są: uzależnienie od warunków pogodowych, ograniczoną dostępność stacji oraz brak możliwości przewozu bagażu.
• Wykluczenie transportowe występuje na obrzeżach GZM, w gminach wiejskich. Problemem jest niewystarczająca liczba kursów, a także brak bezpośrednich połączeń do wybranych części GZM
• Transport publiczny jest oceniany raczej pozytywnie, z niewielkimi opóźnieniami i wystarczającą liczbą kursów, zaznaczany także jest średni komfort jazdy, a największą wadą są większe napełnienia w godzinach szczytu

Projekt został zrealizowany ze środków Programu Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Geografii i Geologii.
 

English below:

Project Objective:
The aim of the project is to evaluate the performance of public transport in the Upper Silesian-Zagłębie Metropolis (GZM) using selected metropolitan, rail, tram, and bus lines. Additionally, the project seeks to examine the perception of transport exclusion in the study area through survey forms.

List of Activities Undertaken:

- Preparation for research (developing survey and measurement forms).

- Selection of lines for measurement as well as survey locations.

- End of May – September: field measurements and surveys.

- October – December: analysis of research results and supplementary trips.

The next stage involved analyzing the collected data and formulating preliminary conclusions, which were used to create a summary with an ArcGIS Story Map, including a photo report of the research process and a detailed description of the project tasks:
https://arcg.is/1G5Tfi

Preliminary Project Findings:

• Buses serving the airport generally run with minor delays, though early arrivals and skipping stops not marked as “on-demand” occasionally occur.
• Metropolitan lines experience low passenger loads. Early arrivals at stops are frequent, and the intervals between services should be extended to help mitigate delays caused by increased traffic during peak hours.
• Silesian Railways trains operate punctually; however, Line S1 requires schedule standardization and more frequent services due to high passenger loads on weekdays. Line S8 (replacement bus service) is overcrowded on Sundays due to students returning to the city.
• Night lines require route simplification and improved organization of services.
• Public transport is most often chosen for its short travel time, comfort, and lack of alternative travel options.
• The main advantages of metro bikes include their eco-friendliness and speed. Metro bike usage is concentrated in large cities like Katowice, Gliwice, and Chorzów.
• The main disadvantages of metro bikes are dependence on weather conditions, limited station availability and no possibility of carrying luggage.
• Transport exclusion is observed on the outskirts of GZM, with insufficient service frequency and a lack of direct connections to selected areas of the metropolis being significant issues.
• Public transport is generally rated positively, with minor delays and a sufficient number of services. However, the average comfort level and high passenger loads during peak hours are noted as drawbacks.

Fotorelacja/Photo report:

Rysunek 1. Uczestnicy projektu naukowego / Figure 1. Participants in the scientofoc project

Rysunek 2. Uczestnicy projektu naukowego / Figure 2. Participants in the scientofoc project

Rysunek 3. Uczestnicy projektu naukowego / Figure 3. Participants in the scientofoc project

Rysunek 4. Uczestnicy projektu naukowego / Figure 4. Participants in the scientofoc project

Rysunek 5. Tablica informacyjna z rozkładem jazdy / Figure 5. Information board with the timetable

Rysunek 6. Tablica informacyjna z rozkładem jazdy / Figure 6. Information board with the timetable

Rysunek 7. Zdjęcie rozkładu jazdy / Figure 7. Photo of a timetable

Rysunek 8. Autobus linii metropolitarnej GZM / Figure 8. GZM Metropolitan line bus

Hydrochemical longitudinal profile of a Mleczna River

Data realizacji projektu 08.11.2024 - 31.12.2024.

Uczestnicy projektu:

- Wiktoria Suwalska (kierownik projektu),

- Oktawia Kaflińska (zastępca kierownika),

- Tamara Poneta,

- Mateusz Maziarz,

-Jagoda Zalewska.

Opiekun naukowy: prof. dr hab. Mirosław Żelazny

Cel projektu: poznanie cech fizyko-chemicznych rzeki Mlecznej w przekroju podłużnym od źródła do ujścia.

Wykaz podjętych aktywności:

• marzec - październik: przygotowanie do badań (zebranie dotychczasowej literatury oraz raportów nt. stanu jakości wody w rzece Mlecznej),
• październik: wstępne rozmieszczenie miejsc pomiarów, weryfikacja miejsc w terenie
  i ostateczne rozmieszczenie z uwzględnieniem uwag do punktów, odległości między nimi, miejsc charakterystycznych (np. stawy hodowlane) oraz węzłów hydrologicznych; zaplanowanie logistyczne działań w terenie; przygotowanie odpowiednich warstw do kartowania terenowego punktów pomiarowych przy pomocy oprogramowania ESRI – ArcGIS Field Maps,
• 08-10.11.2024 r, 19.11.2024 r.: badania terenowe (pobór 66 próbek wody, pomiar cech fizyczno-chemicznych wody oraz przepływu rzeki w wybranych punktach, kartowanie terenowe),
• listopad – grudzień – analizy laboratoryjne, rozliczenie finansowe badań, analiza danych
  i przygotowanie map obrazujących zebrane dane

Kolejnym etapem było opracowanie zebranych wyników i sformułowanie pierwszych wniosków, na podstawie których przygotowano podsumowanie za pomocą aplikacji ArcGIS Story Map wraz z fotorelacją z przebiegu badań, a także szczegółowym opisem zadań projektu:

https://arcg.is/iCLzf1

Uwagi końcowe – wstępne wnioski

Aglomeracja miejska wpływa na cechy fizyczno-chemiczne wody, co wyraża się skokowymi zmianami przewodności i stężeń jonów wzdłuż podłużnego profilu hydrochemicznego rzeki Mlecznej.

Presja antropogeniczna występuje zarówno na obszarze zurbanizowanym jak i na terenach oddalonych od miasta wskutek zrzutu podczyszczonych ścieków miejskich.

Największy wpływ na cechy fizyczno-chemiczne wody w Mlecznej ma dopływ Pacynki, do której są zrzucane podczyszczone ścieki z oczyszczalni ścieków z Radomia.

W wodzie Mlecznej dwukrotnie nastąpiła skokowa zmiana stężeń jonów, począwszy od źródła z typem złożonym czterojonowym, z późniejszą trwałą zmianą do prostego dwujonowego (HCO3-Ca) do złożonego czterojonowego (HCO3-Cl-Ca-Na) za dopływem Pacynki. W strukturze składu chemicznego pojawiły się Na i Cl – jony, które są związane z presją antropogeniczną.

Projekt został zrealizowany ze środków Programu Inicjatywa Doskonałości
 na Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Geografii i Geologii.
 

English below:

Project Objective: To investigate the physicochemical properties of the Mleczna River along its longitudinal profile from riverhead to mouth.

List of activities undertaken:

• March - October: Preparation for research (gathering existing literature and reports on the water quality status of the Mleczna River).
• October: Preliminary placement of measurement sites, field verification, and final arrangement, taking into account feedback on locations, distances between them, characteristic points (for example fishponds), and hydrological nodes; logistical planning of field activities; preparation of appropriate layers for field mapping of measurement points using ESRI software – ArcGIS Field Maps.
• 08-10.11.2024, 19.11.2024: Field research (collection of 66 water samples, measurement of physical-chemical properties of water and river flow at selected points, field mapping).
• November - December: Laboratory analyses, financial settlement of research, data analysis, and preparation of maps illustrating the collected data.

The next stage involved the processing of the collected results and the formulation of preliminary conclusions, based on which a summary was prepared using the ArcGIS Story Map application, accompanied by a photo report from the course of the research and a detailed description of the project tasks:

https://arcg.is/iCLzf1

Concluding Remarks – Preliminary Conclusions

Urban agglomeration affects the physicochemical characteristics of water, as evidenced by abrupt changes in conductivity and ion concentrations along the longitudinal hydrochemical profile of the Mleczna River.

Anthropogenic pressure occurs both in the urbanized area and in areas distant from the city due to the discharge of treated municipal wastewater.
The greatest influence on the physicochemical properties of water in the Mleczna River comes from the Pacynka tributary, into which treated wastewater from the Radom sewage treatment plant is discharged.

In the Mleczna River, there were two abrupt changes in ion concentrations, starting from the source with a complex four-ion type, followed by a permanent change to a simple two-ion type (HCO3-Ca), and later to a complex four-ion type (HCO3-Cl-Ca-Na) downstream of the Pacynka tributary. Sodium (Na) and chloride (Cl) ions appeared in the chemical composition, which are associated with anthropogenic pressure.

Fotorelacja/Photo report:

Fot. 1. Uczestnicy projektu; od lewej: Mateusz, Tamara, Wiktoria, Oktawia, Jagoda

Fig. 1. Project participants; from left to right: Mateusz, Tamara, Wiktoria, Oktawia, Jagoda

Fot. 2. Uczestnicy mierzą parametry poprzeczne koryta rzeki

Fig. 2. Participants measure the parameters of the riverbed

Fot. 3. Dopływ wody z kanalizacji deszczowej do rzeki

Fig. 3. Rainwater drainage inflow to the river

Fot. 4. Pomiar cech fizyczno-chemicznych wody

Fig. 4. Participants during field measurement of the physico-chemical properties of water

Fot. 5. Analiza w laboratorium – przygotowanie próbek wody

Fig. 5. Analysis in the laboratory

Fot. 6. Uczestnicy projektu; od lewej: Oktawia, Mateusz, Tamara, Wiktoria, Jagoda

Fig. 6. Project participants; from left to right: Oktawia, Mateusz, Tamara, Wiktoria, Jagoda

Fot. 7. Próbki wody w laboratorium

Fig. 7. Water samples in the laboratory

Fot. 8. Rzeka Mleczna

Fig. 8. Mleczna river

Spatial and economic differences in the Croatian-Bosnian borderland

Cel:
Celem projektu było zbadanie podobieństw i różnic w: fizjonomii miast, poziomie rozwoju infrastruktury drogowej, rozmieszczeniu miejsc świadczenia usług publicznych oraz komercyjnych i wskazanie czynników nań wpływających, w dziesięciu miastach pogranicza chorwacko-bośniackiego

Uczestnicy projektu:
Wojciech Olsza (kierownik), Mateusz Pysz (zastępca kierownika), Grzegorz Bakalarczyk, Emilia Gorke, Yana Martyniuk, Kacper Skotnicki, Marcelina Ufel, Martyna Wika
Opiekun naukowy projektu:
dr Łukasz Fiedeń

Opis terenowej części projektu: W dniach 27 lipca – 6 sierpnia 2024 roku odbyły się badania terenowe w formie studenckiego obozu naukowego w ramach projektu: „Różnice przestrzenno-gospodarcze regionów pogranicza chorwacko–bośniackiego”.
W trakcie terenowej części projektu przeprowadzono badania w dziesięciu miastach (pięciu parach) pogranicza chorwacko-bośniackiego: pięciu w Chorwacji (Slavonski Brod, Slavonski Šamac, Stara Gradiška, Hrvatska Dubica, Hrvatska Kostajnica) i pięciu w Bośni i Hercegowinie (Brod, Šamac, Gradiška, Kozarska Dubica, Kostajnica). Do zbierania danych, posługiwano się podkładami mapowymi, służącymi do kartowania różnego rodzaju usług, infrastruktury drogowej oraz ruin i pozostałości po wojnie domowej 1992-1995. Dodatkowo, stan techniczny napotkanej zabudowy i infrastruktury oceniano za pomocą formularza przypisywanego do utworzonych przez zespół badawczy punktów kontrolnych. W trakcie badań oceniono stan zabudowy w 272 punktach kontrolnych oraz skartowano położenie 2054 różnego rodzaju obiektów i usług. Uzyskane informacje utworzyły bazę danych i posłużyły do porównania stanu miast i dostępności znajdujących się w nich usług po obu stronach granicy. W celu sklasyfikowania połączonych danych w skalę bonitacyjną, do dalszej analizy posłużono się oprogramowaniem ArcGIS Pro i ArcGIS Online, dzięki którym udało się opracować ostateczne wyniki badań.
Wbrew pierwotnym założeniom miasta znajdujące się w Chorwacji, będącej członkiem Unii Europejskiej, nie uzyskały we wszystkich przypadkach lepszych wyników od miast bośniackich. Niejednokrotnie miasta chorwackie charakteryzowały się zarówno gorszym stanem technicznym zabudowy jak i infrastruktury, w porównaniu z przeciwległym bośniackim ośrodkiem miejskim. Dalsza analiza zebranych danych, wykazała że w większości par większe znaczenia miała wielkość badanego ośrodka miejskiego, a nie jego przynależność państwowa. Przed rozpadem Jugosławii, zapotrzebowanie na usługi mniejszych miejscowości znajdujących się przy późniejszej granicy, było oparte na większym ośrodku znajdującym się w sąsiedniej republice. W wyniku wojny domowej dotychczasowe relacje między przeciwległymi ośrodkami zostały zaburzone, powodując niejednokrotnie zerwanie wzajemnych powiązań między nimi. Ostatecznie, mniejsze ośrodki przygraniczne znalazły się w peryferyjnym położeniu względem rodzimej sieci miejskiej, co ograniczyło ich tempo odbudowy oraz rozwoju gospodarczego.
W trakcie badań, szczególną uwagę zespołów badawczych zwróciły ruiny i ślady po konflikcie zbrojnym charakteryzujące się otworami po kulach, w ścianach wielu budynków mieszkalnych. Mimo prawie 30 lat od zakończenia konfliktu zbrojnego, w Chorwacji i Bośni nadal jest to powszechny widok, w szczególności w mniejszych miejscowościach, znajdujących się w pobliżu ówczesnej linii frontu.
Badania infrastruktury drogowej wykazały zbliżoną jakość dróg w miastach bośniackich i chorwackich, gdzie stan dróg został sklasyfikowany jako dobry lub bardzo dobry w 54% i 56% punktach kontrolnych. Pod względem występowania chodników, znajdowały się one w 58,1% chorwackich i 49,2% bośniackich badanych punktów kontrolnych. W chorwackich miastach infrastruktura rowerowa jest dużo lepiej rozwinięta niż w miastach bośniackich, gdzie występuje w marginalnym stopniu.
Po za częścią badawczą, uczestnicy obozu mieli również możliwość poznać badany obszar pod względem społecznym i kulturowym, podczas obserwacji terenowej i rozmów z mieszkańcami. Pogranicze chorwacko-bośniackie okazało się bardzo zróżnicowane zarówno pod względem narodowościowym jak i religijnym. W zależności od miejsca zamieszkania, ludność miała odmienne podejście do tematu minionej wojny, swojej tożsamości oraz swojej przyszłości. Było to szczególne widoczne na terenie Republiki Serbskiej, będącej autonomiczną republiką Bośni i Hercegowiny, gdzie powszechna była postawa projugosłowiańska, głównie wśród starszej ludności. Objawiało się to większym przywiązaniem do nieistniejącej Jugosławii (dalsze utożsamianie się z narodem jugosłowiańskim) niż do kraju, w którym obecnie żyją. Ponadto na obszarze autonomicznej Republiki Serbskiej, w przestrzeni publicznej były widoczne liczne nawiązania do pamiętającej i chroniącej prawa mieszkających tu Serbów Republiki Serbii.
Zebrane w trakcie terenowej części projektu opracowane dane, zostały przedstawione na XIII Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy w formie trzech wystąpień (referat i dwa postery). Ponadto, fotorelacja z wyjazdu została zaprezentowana na Festiwalu Miejsc i Podróży Geographica.
Wnioski: – W przypadku pogranicza chorwacko - bośniackiego nie można określić, która strona granicy wypada korzystniej (teza początkowa okazała się nieprawdziwa).
– W danej parze miast transgranicznych lepszy stan infrastruktury oraz koncentrację usług cechuje miasto większe od przeciwległego (np. Slavonski Brod > Brod).
– Słaby wynik chorwackich miast (oprócz Slavonskiego Brodu) jest spowodowany ich peryferyjnym położeniem względem krajowej sieci osadniczej
– Dobry wynik miast bośniackich jest związany z relatywnie małym obszarem oraz wysoką gęstością zabudowy, powodującą większy dostęp do usług

Ryc.1 Zróżnicowanie przestrzenne punktów opisanych przez wartość sumy zastosowanych skal bonitacyjnych (stan zabudowy i infrastruktury drogowej, koncentracja usług i infrastruktury drogowej)
Spatial diversity of points described by the sum of the applied valuation scales (condition of buildings and road infrastructure, concentration of services and road infrastructure)

Projekt został zorganizowany przy wsparciu finansowym ze strony Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim (ID.UJ) w ramach działania „Zespołowa aktywność naukowa studentów” oraz ze środków Fundacji Studentów i Absolwentów UJ „Bratniak”.

Fotorelacja

Fot.1. Sawa – rzeka chorwacko-bośniacka rzeka graniczna
Sava – Croatian-Bosnian border river

Fot.2. Przygotowywanie do badań w terenie – uczestnicy zbierali dane za pomocą podkładów do kartowania i formularzy
Preparing for field research – participants collected data using mapping sheets and forms

Fot.3. Promenada w Slavonskim Brodzie (Chorwacja), budynek widoczny w oddali znajduje się już po drugiej stronie granicy
Promenade in Slavonski Brod (Croatia), the building visible in the distance is already on the other side of the border

Fot.4. Wyludnione osiedle mieszkaniowe w Starej Gradišce (Chorwacja)
Depopulated housing estate in Stara Gradiška (Croatia)

Fot.5. Główna droga w Hrvatskiej Dubicy (Chorwacja)
Main road in Hrvatska Dubica (Croatia)

Fot.6. Osiedle mieszkaniowe w Šamacu (Bosnia i Hercegowina)
Housing estate in Šamac (Bosnia and Herzegovina)

Fot.7. Centrum Kozarskiej Dubicy (Bośnia i Hercegowina)
Center of Kozarska Dubica (Bosnia and Herzegovina)

Fot.8. Nekrologi powieszone na drzewie – każdy kolor ramki reprezentujący inną wiarę: niebieski - katolicyzm, szary - prawosławie, zielony – islam (Kozarska Dubica, Bośnia i Hercegowina)
Obituaries hung on a tree - each color of the frame represents a different faith: blue - Catholicism, gray - Orthodoxy, green – Islam (Kozarska Dubica, Bosnia and Herzegovina)

Fot.9. Błękitne niebo nad zrujnowanym domem (Brod, Bośnia i Hercegowina) Blue sky over a ruined house (Brod, Bosnia and Herzegovina)

Fot.10. Upamiętnienie serbskich policjantów poległych w czasie wojny domowej (Brod, Bośnia i Hercegowina) Commemoration of Serbian policemen killed during the civil war (Brod, Bosnia and Herzegovina)

Fot.11. Podziękowania dla prezydenta Republiki Serbii Aleksandara Vucicia za udzielenie pomocy finansowej dla Republiki Serbskiej (Šamac, Bosnia i Herzegovina)
Thanks to the President of the Republic of Serbia, Aleksandar Vucic, for providing financial assistance to Republika Srpska (Šamac, Bosnia and Herzegovina)

Fot.12. Kult generała Tito i tęsknota za Jugosławią widoczne na stoisku z pamiątkami (Sarajewo, Bośnia i Hercegowina)
The cult of General Tito and the longing for Yugoslavia visible at a souvenir stand (Sarajevo, Bosnia and Herzegovina)

Fot. 13. Uczestnicy obozu naukowego (Banja Luka, Bośnia i Hercegowina)
Participants of science camp (Banja Luka, Bosnia and Hercegovina)

The degree of soil transformation in the renaturalized area in the Biebrza National Park

Zasadniczym celem projektu było określenie stopnia przeobrażenia gleb torfowych na obszarze renaturyzowanym Biebrzańskiego Parku Narodowego (BbPN). W konsultacji z pracownikami BbPN do badań wybrano obszar położony w środkowej części BbPN w rejonie Kanału Woźnawiejskiego, na którym obserwuje się największe przekształcenia naturalnej roślinności bagiennej i który jednocześnie jest obszarem prowadzonych przez BbPN prac renaturyzacyjnych. Obszar ten w połowie XIX wieku został poddany przez władze zaboru rosyjskiego pracom melioracyjnym, w ramach których utworzono system kanałów mających na celu obniżenie poziomu wody gruntowej oraz zmieniono bieg wielu rzek. Miało to na celu zwiększenie powierzchni dostępnej dla wypasu zwierząt w obliczu częstych ówcześnie klęsk głodu. Doprowadziło to do trwającego ponad 150 lat trwałego obniżenia poziomu wody gruntowej, którego skutkiem jest nieuchronna degradacja gleb torfowych i zniekształcenie siedlisk na największym w Polsce obszarze bagiennym basenu środkowej Biebrzy. Prowadzone obecnie przez BbPN prace renaturyzacyjne mają na celu odwrócenie niekorzystnych zmian hydrologicznych i przywrócenie naturalnych bagiennych siedlisk na tym terenie. Ważnym zagadnieniem praktycznym istotnym dla służb BbPN jest kwestia stopnia przekształcenia gleb torfowych w kontekście możliwości przywrócenia naturalnych siedlisk przyrodniczych.

Realizacja projektu:

Przed rozpoczęciem badań terenowych przeprowadzono prace kameralne, na które złożyło się: (a) uzyskanie zezwolenia na prowadzenie badań na terenie BbPN, (b) przegląd literatury przedmiotu, (c) spotkania konsultacyjne i korespondencja z pracownikami BbPN mające na celu wytypowanie powierzchni badawczych oraz (d) zebranie materiałów do badań.

Następnie w dniach 24–29 lipca 2024 r. odbył się obóz naukowy stanowiący zasadniczą część realizowanego projektu. Uczestnicy obozu byli zakwaterowaniu w domku BbPN dla wolontariuszy i wykonywali badania opisane poniżej.

Swego rodzaju rozwinięciem projektu są badania laboratoryjne, w ramach których próbki pobrane w terenie poddawane są analizie. Zakończenie tych prac (wykraczających poza ramy tego projektu ze względu na ich czasochłonność), będzie miało miejsce w pierwszej połowie 2025 r. Wówczas będzie można sformułować wnioski końcowe.

Uczestnicy projektu: Hiacynta Leguła, Aleksandra Wiktorowicz, Agata Zuba, Julia Zwolińska

Opiekunowie naukowi:  prof. dr hab. Marek Drewnik, dr Magdalena Gus-Stolarczyk, dr Mateusz Stolarczyk, Adam Bernatowicz (pracownik BbPN).

Powierzchnie badawcze wyznaczone zostały na podstawie obserwowanego gradientu zmian roślinności, co było możliwe dzięki uprzejmości Pana A. Bernatowicza (BbPN), który otaczał opieką uczestników obozu naukowego. Były to powierzchnie rozmieszczone w różnych odległościach od Kanału Woźnawiejskiego stanowiącego najważniejszy element obniżający poziom wody gruntowej w środkowym basenie Biebrzy. Ponadto w celach porównawczych przeanalizowano glebę na powierzchni  reprezentującej naturalną dla obszaru Biebrzy roślinność bagienną zlokalizowaną w obszarze niezmeliorowanym oraz glebę reprezentująca suchsze fragmenty wydmowe częste w obszarze badań.

W ramach prac terenowych wykonano badania na łącznie 6 powierzchniach badawczych. Na każdej z nich: opisano roślinność oraz inne cechy środowiska, wykonano i opisano profil glebowy oraz wykonano odwiert próbnikiem torfowym Instorf, pobrano próbki powierzchniowe oraz próbki z poziomów genetycznych gleby i z podłoża złoża torfu (łącznie 72 próbki powierzchniowe oraz 24 próbki cylinderkami), wykonano pomiary terenowe (opór penetrometryczny i pH gleby, obecność węglanów), zaklasyfikowano gleby zgodnie z Systematyką Gleb Polski (2019). Wykonano dokumentację fotograficzną. Ponadto wykonano pomiary stopnia zwięzłości i jednorodności gleby penetrologgerem.

Gleba murszowa ze stanowiska nr.1

Fot. Julia Zwolińska

Krajobraz otaczający stanowisko nr.1

Fot. Julia Zwolińska

Podczas prowadzenia badań terenowych prowadzona była relacja „na żywo” na stronach instagrama Koła Geografów UJ.

Wstępnie wnioski naukowe:

Na każdej z badanych powierzchni w gradiencie odległościowym od Kanału Woźnawiejskiego występują gleby wykazujące bardzo miąższy (40-60 cm) poziom murszu. Jest to nieodwracalna zmiana strukturalna torfu świadcząca o dalekim stopniu zaawansowania degradacji siedlisk, co pozostaje w zgodzie z roślinnością występującą na tym terenie. Wskazuje to na długotrwałe i intensywne osuszanie terenu. Zgodnie z Systematyka Gleb Polski (2019) wszystkie te gleby są klasyfikowane jako gleby murszowe.

Mimo powszechnego oddziaływania systemów melioracyjnych na terenie BbPN zachowały się naturalne gleby torfowe, klasyfikowane wg Systematyki Gleb Polski (2019) jako glebo torfowe hemowe. Na siedliskach tych występuje naturalna roślinność torfowa torfowiska niskiego.

Według wyników datowania radiowęglowego torf w badanym obszarze w części spągowej ma wiek ok. 8600 lat (wczesny holocen). Biorąc pod uwagę miąższość torfu wynoszącą nieco ponad 1,5 m należy zwrócić uwagę na rozbieżność względem ogólnie przyjmowanej średniej wielkości przyrostu torfu na obszarze niżowym Polski (przy warstwie torfu w profilu nr 4 wynoszącej 1,7 m należałoby się spodziewać raczej wieku 1700-4200 lat). Niezgodność ta wskazuje na zmianę warunków środowiskowych w holocenie i występowanie luk sedymentacyjnych i/lub na okresową degradacje złoża torfowego np. na skutek pożarów.

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Fotorelacja:

1. Uczestnicy obozu naukowego / Science camp participants

Fot. Marek Drewnik

2. Prace terenowe / Field work

Fot. Marek Drewnik

3. Pomiar pH gleby / Measuring of soil pH

Fot. Marek Drewnik

4. Pomiar oporu penetrometrycznego gleby / Measuring of penetration resistance of soil

5. Odpoczynek po pracy w terenie / leisure time after field work

 Fot. Julia Zwolińska

6. Wizyta w Narwiańskim Parku Narodowym / Visit to the Narew National Park

Fot. Hiacynta Leguła

Changes in the cultural landscape: a case study of small sacred architecture in Zawoja Municipality (Lesser Poland Voivodeship)

Głównym celem projektu było analiza przemian krajobrazu kulturowego w gminie Zawoja, z uwzględnieniem małej architektury sakralnej, zwłaszcza we wsi Skawica. Zakres badań obejmował inwentaryzację terenową, dokumentację fotograficzną i kartograficzną, a także analizę materiałów archiwalnych. Opiekunami projektu były dr hab. Elżbieta Bilska – Wodecka i dr Justyna Liro z Pracowni Geografii Religii IGiGP UJ. Badania wykonano we współpracy z

Warsztaty i przygotowania

Przed rozpoczęciem badań terenowych, w dniu 13 maja 2024 roku, studenci wzięli udział w warsztatach i szkoleniu w Żydowskim Muzeum Galicja. Warsztaty dotyczyły materialnych i niematerialnych aspektów dziedzictwa kulturowego, co miało istotne znaczenie w kontekście badań nad małą architekturą sakralną.

Zakres badań terenowych

Badania terenowe odbyły się w dniach 26-29 maja 2024 roku. Uczestniczyło w nich 16 studentów, a celem było kartowanie i inwentaryzacja małych obiektów sakralnych (kapliczek), na terenie gminy Zawoja, ze szczególnym uwzględnieniem Skawicy i Zawoi. W ramach tych działań studenci lokalizowali kapliczki, wypełniali kwestionariusze dotyczące ich charakterystyki, a także przeprowadzali wywiady z mieszkańcami, które dostarczyły cennych informacji o historii kapliczek i lokalnych tradycjach związanych z tymi obiektami.

Prace terenowe pozwoliły na zidentyfikowanie 75 kapliczek w Zawoi i Skawicy oraz kolejnych 22 w pozostałych częściach gminy. Skartowane obiekty były szczegółowo dokumentowane pod względem ich lokalizacji, wieku, materiału, z którego zostały wykonane, a także typów ikonograficznych przedstawień. Wywiady z mieszkańcami pozwoliły poznać ich stosunek do kapliczek oraz ruchu pielgrzymkowego w okolicy. Dzięki nim zyskano także informacje na temat ruchu pielgrzymkowego, popularnych sanktuariów. Mieszkańcy gminy najczęściej pielgrzymują do sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej i Licheniu oraz Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Krakowie. Jedną z ciekawszych odkrytych historii była ta związana ze „świętym źródełkiem”, które mieszkańcy uważają za miejsce o uzdrawiających właściwościach.

Wyniki i publikacja

Efektem projektu jest raport naukowo-poznawczy, który został opublikowany na stronie Wydziału Geografii i Geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego (WGIG UJ). Dodatkowo, wyniki badań zostaną zaprezentowane w recenzowanej monografii wsi Skawica, przygotowywanej we współpracy z Urzędem Gminy w Zawoi oraz Babiogórskim Centrum Kultury. Podsumowując, projekt ten dostarczył istotnych informacji na temat przemian krajobrazu kulturowego w gminie Zawoja, a także przyczynił się do lepszego zrozumienia znaczenia małej architektury sakralnej w lokalnej społeczności. Podsumowując, ćwiczenia terenowe umożliwiły studentom głębsze poznanie znaczenia kapliczek w lokalnej społeczności oraz podkreśliły konieczność ochrony tych obiektów jako istotnego elementu dziedzictwa kulturowego. Dały również możliwość doskonalenia warsztatu badawczego.

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Geografii i Geologii.

Fotorelacja

Kapliczka przy wjeździe do Zawoi , obszar badań.

A chapel at the entrance to Zawoja, the study area.

Zespół projektowy przed budynkiem Babiogórskiego Centrum Kultury w Skawicy, w którym odbyły się warsztaty i spotkania przygotowujące do części terenowej projektu.

The project team in front of the Babia Góra Cultural Center in Skawica, where workshops and meetings were held to prepare for the fieldwork phase of the project.

Przedstawiciele zespołu badawczego podczas inwentaryzacji terenowej dokumentują kapliczki w gminie Zawoja.

Representatives of the research team documenting one of the chapels in Zawoja Municipality during the fieldwork phase of the project.

Research of cultural and natural landscape in Apuseni Mountains

W terminie 17.09.2023 – 24.09.2023 zostały przeprowadzone badania naukowe w Górach Zachodniorumuńskich pod tytułem : „Badanie krajobrazu kulturowego i naturalnego w Górach Zachodniorumuńskich”. W wyjeździe uczestniczyli: Kacper Armentowicz, Magdalena Nowak, Nikola Bryg, Mateusz Mirlak, Michał Pawłowski, Alicja Szklarczyk, Kacper Windak oraz opiekun naukowy projektu, dr. hab. Jarosław Balon, prof. UJ. 

Głównym celem wyjazdu była ocena krajobrazu pod kątem antropogenicznego stopnia przekształcenia. Dodatkowo zostały pobrane próbki do analiz z zakresu geografii fizycznej.

Odwiedzonymi miastami były m.in., : Kluż Napoka, Deva, Sebes, Sibiu, Calnic, Alba Iulia. Poznane zostały krajobrazy miejskie, od tych mocno zniekształconych przez człowieka, a także krajobrazy naturalne. Pozwoliło to uczestnikom wyjazdu poznać kraj wieloaspektowo i z różnych perspektyw: turystycznej, przyrodniczej czy też środowiskowej.

Głównymi punktami były: Rezerwat Przyrody Cheile Turzii z naturalnie wyrzeźbionym wąwozem Turks, Geamana – zatopiona wioska, w skutek zlewania do jeziora toksyn z okolicznych kopalń i zakładów przemysłowych, Curcubăta Mare – najwyższy szczyt Masywu Biharu i całych Gór Zachodniorumuńskich (wznoszący się na wysokość 1849 m n.p.m.), Kopalnia soli Salina Turda, Jaskinia Lodowa Scărişoara.

Wyniki

Stwierdzono występowanie obszarów o bardzo różnym stopniu przekształcenia. Wyróżniono krajobrazy naturalne, o znikomym stopniu przekształcenia po krajobrazy kulturowe, w tym całkowicie zdegradowane krajobrazy przemysłowe. Krajobraz Gór Zachodniorumuńskich podlega antropopresji, przez którą jest kształtowany. Nie jest regułą, że stopień naturalności rośnie wraz z wysokością bezwzględną.

Różnorodny program badań pozwolił uczestnikom zdobyć wiedzę na założony temat zdobytą poprzez własne doświadczenia.

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii oraz Fundacji Studentów i Absolwentów UJ „Bratniak”; Rady Kół Naukowych.

Fotorelacja wyjazdowa

Fot. 1. Jaskinia Lodowa Scarisoara

Fot. 1. Ice cave Scarisoara

Fot.2. Kopalnia soli Salina Turda

Fot. 2. Salt mine Salina Turda

Fot. 3. Zatopiona wioska Geamana

Fot. 3. Sink village Geamana

Fot. 4. Zanieczyszczona woda z kopalni

Fot. 4. Pollute water from mine

Fot. 5. Rezerwat geologiczny w miejscowości Sebes

Fot. 5. Geological reserve in Sebes

Fot. 6. Skamieliny w rezerwacie Dealul cu Melci

Fot. 6. Petryfications in reserve Dealul cu Melci

Fot. 7. Szczyt Bihor

Fot. 7. Bihor peak

Fot. 8. Odkrywka glebowa w piętrze subalpejskim

Fot. 8. Soil outcrop in subalpine floor

Geodiversity Assessment of the Meliata and Silica Unit and Aggtelek - Slovak Karst Region in the Inner Western Carpathians with Point Rating Method

Studencki zespół badawczy z Koła Naukowego Geologów Studentów UJ, w okresie od 4 do 11 czerwca 2023 roku realizował projekt: „Ocena geozróżnicowania obszaru jednostek Meliata i Silica oraz Krasu Słowacko-Węgierskiego w Wewnętrznych Karpatach Zachodnich metodą bonitacji punktowej”. Projekt był finansowany ze środków przeznaczonych w ramach programu Inicjatywa Doskonałości oraz ze środków otrzymanych przez Fundację Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego „Bratniak”. Projekt odbył się w ramach kursu terenowego prowadzonego przez profesora H.J. Gawlicka z Montanuniversität Leoben.

W skład grupy prowadzącej badania wchodzili studenci Wydziału Geografii i Geologii, z kierunku Geologii i Earth Sciences in a Changing World – Beata Luiza Notter (kierownik projektu), Weronika Zagórska (zastępca projektu), Adelajda Gabriel, Krzysztof Rolka, Andrea Karen, Huyen Nguyen, Paulo Castrodad Echevaria, Mikołaj Suchecki, Nhung Phan. Opiekunami naukowymi projektu byli dr Elżbieta Machaniec i dr Michał Stachacz. W naszych badaniach wsparł nasz również dr Maciej Kania.

Teren badań

Badany teren wchodzi częściowo w obręb obszaru “Jaskinie Krasu Słowacko – Węgierskiego (Aggtelek)”, który został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1995. Jednakże mało znanym jest fakt, że rejon ten jest też niezwykle zróżnicowany i skomplikowany pod względem geotektonicznym. Stanowi on zatem cenne źródło dla poznania historii geologicznej Wewnętrznych Karpat Zachodnich. Część tego obszaru została opisana w artykule Telbisz T. i inni z 2020 roku. Zatem obszarem tym pod względem oceny georóżnorodności zaczęto interesować się stosunkowo niedawno - wiele z interesujących stanowisk i odsłonięć nie została należycie udokumentowana, informacje na temat ich lokalizacji i geologii są ograniczone (często jedynie w języku węgierskim i, słowackim). Stanowi to zarówno problem dla dalszych badań w kierunku poznania obszaru, jak i popularyzacji jego atrakcyjności geoturystycznej, zarówno wśród naukowców i laików zainteresowanych geoturyzmem.        

Z tego powodu podjęto badania w celu rozpoznania najciekawszych pod względem geologicznym stanowisk dla wspomnianego obszaru, tworząc finalnie mapę geostanowisk z wykorzystaniem aplikacji ArcGIS Field Maps.  

Podjęte aktywności

W ramach badań, podczas codziennych wypraw terenowych, zespół dokonał dokumentacji najbardziej atrakcyjnych geologicznie stanowisk, istotnych dla odtworzenia historii geologicznej obszaru. Odwiedzono liczne odsłonięcia wapieni z mikroskamieniałościami (m.in. w starych kamieniołomach), marmurów, radiolarytów, jak i odsłonięcia struktur tektonicznych, np. fałdów sprzężonych i szewronowych, a także odsłaniające się na powierzchni łupki glaukofanowe. Grupa badawcza udała się też do samodzielnie wytypowanych stanowisk, takich jak wodospady Hajskie czy jaskinia Baradla, celem urozmaicenia wykonywanej mapy geostanowisk badanego obszaru.

Dodatkowym etapem realizacji projektu była codzienna grupowa ewaluacja odwiedzonych geostanowisk na podstawie kryterium oceny geostanowisk dla zrównoważonego planowania i zarządzania, zaproponowanego przez Dorotę Annę Suzuki oraz Hideo Takagi. Wynika z niej, że badany obszar jest na ogół atrakcyjny pod względem georóżnorodności, szczególnie pod względem bezpieczeństwa i dostępności, czyli m.in. cechuje się dużym zagęszczeniem atrakcji oraz wysokimi wartościami estetycznymi, naturalnymi i antropogenicznymi. Natomiast niskie wskaźniki dla wartości edukacyjnej i wartości informacyjnej dla turystów wynikają z braku informacji na temat stanowisk na panelach informacyjnych bądź w przeglądarce internetowej i wskazują na konieczność pracy w tych obszarach w celu lepszego promowania regionu.     

Co więcej, pobrano próbki skał z poszczególnych stanowisk i z najciekawszych okazów wykonano zgłady oraz preparaty mikroskopowe. Otrzymane wyniki są zadawalające, a zebrane dane pozwalają na prowadzenie dalszych badań w tym zakresie. Planuje się szczegółowe opisanie okazów i wykonanie katalogu przedstawiającego rezultaty. Kolekcja zgładów umieszczona została na wystawie w budynku Instytutu Nauk Geologicznych. Rezultaty pracy studenckiej grupy badawczej zostaną w przyszłości opisane, a zespół podejmie próbę publikacji wyników w recenzowanym czasopiśmie. Wstępne wyniki projektu zostały już zaprezentowane podczas ogólnopolskiej studenckiej konferencji naukowej „Dni Nauk o Ziemi”. 

Więcej:

Link do treści opublikowanych w Internecie:

https://www.facebook.com/kolonaukowegeologowstudentowuj/posts/pfbid02vXf2fTmeoG1QyGZyZv2hSyy2QTqvTDtQkE974J3RWjytYXAPncERywy3tipCFy46l

Mapa badanego terenu:

https://uj.maps.arcgis.com/apps/instant/basic/index.html?appid=11e6bdd3221a4c09be282f8f76c5ca8a

Prezentacja ze wstępnymi wynikami projektu wraz z abstraktem:

https://drive.google.com/drive/folders/1AGOITo2SyL-InM0-Sm9UVy2Ydmvlnepv?usp=drive_link

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Fotorelacja

Grupa projektowa wraz ze studentami geologii Uniwersytetu w Leoben w Austrii oraz prof. Hans-Jürgen Gawlick, przewodnikiem zajęć terenowych
Project group with students from the University of Leoben in Austria and prof. Hans-Jürgen Gawlick, leader of the field activities

Odsłonięcie jednego z wielu fałdów w badanym regionie 
Outcrop of one of the many folds in the researched region
Fot. Notter BL

Prace rozpoznawcze w odsłonięciu w jednym z wielu odwiedzonych kamieniołomów w badanym regionie   
Reconnaissance work at an outcrop in one of the many explored quarries in the researched region
Fot. Notter BL

Analysis of Particulate Matter (PM) in the Rooms of the Building of the Institute of Geological Sciences, Jagiellonian University

Uczestnicy projektu: Aleksandra Żmudzińska, Daniel Grzybczak, Filip Gałka, Jakub Wcisło, Mariusz Lemke, Yingzun He

Opiekuni naukowi projektu: Marek Michalik, Kinga Jarosz

Cele projektu:

• zbadanie wielkości, morfologii i składu chemicznego cząstek stałych znajdujących się w pomieszczeniach Instytutu Nauk Geologicznych
• próba określenia wpływu, jaki te cząstki mogą mieć na zdrowie pracowników i studentów Instytutu na podstawie danych literaturowych

Opis badań:

W ramach projektu, studencki zespół badawczy przeprowadził analizy zanieczyszczeń powietrza wewnętrznego w budynku Instytutu Nauk Geologicznych UJ.  W pierwszym kroku dokonano starannego doboru miejsc, z których pobierane były próbki. Wyselekcjonowane pomieszczenia miały reprezentować różnorodność w zakresie ich użytkowania, odzwierciedlając tym samym różne typy środowisk, w których studenci i pracownicy uczelni spędzają czas. Celowe wybranie miejsc o zróżnicowanym przeznaczeniu miało na celu uzyskanie jak najbardziej kompleksowego obrazu jakości powietrza w różnych typach przestrzeni akademickich.

Na przestrzeni miesiąca, zespół przeprowadził kampanię poboru próbek, wykorzystując zarówno aspirator niskoprzepływowy jak i metodę polegającą na zebraniu osadu z depozycji. Po pozyskaniu próbek, studencki zespół badawczy rozpoczął drugą fazę projektu, koncentrując się na dokładnym udokumentowaniu i analizie cząstek stałych pochodzących z pomieszczeń Instytutu Nauk Geologicznych. Badanie próbek metodą SEM-EDS ujawniło m.in. obecność cząstek sadzy, smolistych cząstek kulistych czy cząstek bogatych w metale. Jest o tyle istotne, iż obecność tych substancji może mieć wpływ na zdrowie. Dodatkowo studencki zespół badawczy miał możliwość przeprowadzenia dodatkowych analiz przy wykorzystaniu transmisyjnego mikroskopu elektronowego (TEM), co umożliwiło wzbogacenie analizy, jak i podwyższenie kompetencji uczestników.

Poniżej przedstawiono przykłady cząstek zanieczyszczających powietrze atmosferyczne w budynku Instytutu Nauk Geologicznych: sadzy (Fig. 1-2), cząstki bogatej w Si i Fe (Fig. 3-4) oraz tlenku Fe (Fig. 5-6).

Fig. 1. Cząstka sadzy z powietrza wewnętrznego sali 0.10 (SEM)

Fig. 1. Soot particle from indoor air of the room 0.10 (SEM)

Fig. 2. Obraz HRTEM sadzy obecnej w powietrzu wewnętrznym; widoczna struktura krystaliczna

Fig.2. HRTEM image of soot present in indoor air; visible crystal lattice planes

Fig. 3. Cząstka bogata w Fe i Si z powietrza wewnętrznego biblioteki ING (SEM); czerwony kwadrat – obszar analizy chemicznej (Fig. 4)

Fig. 3. Particle rich in Fe and Si from the indoor air of the ING library (SEM); red square – area of chemical analysis (Fig. 4)

Fig. 4. Wyniki analizy wykonanej w obszarze oznaczonym na Fig. 3.

Fig. 4. Results of the analysis performed at the area marked in Fig. 3.

Fig. 5. (A) Cząstki tlenków żelaza z próbki pobranej z depozycji pyłu. Zielony kwadrat to miejsce analizy chemicznej.  (B) Obraz HRTEM (High-Resolution Transmission Electron Microscopy) – widoczne płaszczyzny sieciowe kryształów.

Fig. 5. (A) Iron oxide particles from a sample collected from dust deposition. The green square is the site of chemical analysis.  (B) HRTEM (High-Resolution Transmission Electron Microscopy) image - visible lattice planes of the crystals.

Fig. 6. Wyniki analizy EDS w punkcie oznaczonym na Fig. 5.

Fig. 6. Results of EDS analysis at the point marked in Fig. 5.

Obecnie trwają prace mające na celu interpretacje pozyskanych wyników, oraz przygotowanie publikacji naukowej. Z tego powodu, na stronie internetowej nie umieszczono szczegółowych wyników. Jeśli publikacja zostanie przyjęta do druku, na stronie zostanie umieszczony link do artykułu oraz jego abstrakt.

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii

Data realizacji projektu: 01.06.2023 – 30.11.2023 r.

Uczestnicy projektu:

• Oktawia Kaflińska (kierownik projektu)
• Wiktoria Suwalska 
• Kinga Falkowska
• Aleksandra Dziuban 
• Michalina Koćwin 
• Michalina Kurzac
• Michał Tutka
• Mieszko Koziarz
• Paula Grzebalska
• Klaudia Dziasek 
• Daria Monina
• Aleksandra Górka (wymiana MOST)

Opiekun naukowy: Michał Jakiel

Cel projektu:  skartowanie w terenie i określenie aktualnej liczby dzikich wysypisk oraz określenie ich typów (wielkości, rodzaju odpadów i stopnia zagrożenia dla środowiska)  w obszarze Natura 2000 Dolina Białki, a także porównanie z wyników badań z poprzednich lat.

Wykaz podjętych aktywności: Prace przygotowawcze do  realizacji badań w terenie podjęto we wrześniu  2023 r. Pierwszy etap obejmował przygotowanie merytoryczne, przygotowanie formularza do kartowania terenowego w aplikacji Survey123 na platformie Arcgis online. Następnie zapoznano się z formularzem i obsługą aplikacji oraz obszarem badań,  podzielono obszar na sektory i przedzielono je zespołom, które wykonywały kartowanie terenowe. Kartowanie terenowe odbyło się w dniach 5 listopada oraz 10-12 listopada.

W kolejnym etapie przystąpiono do opracowania i wstępnej analizy wyników pozyskanych  w terenie. Na podstawie otrzymanych wyników przygotowano prezentacje w formie StoryMap na platformie Arcgis online pokazujące przebieg prac w terenie oraz wstępne wyniki projektu:

https://storymaps.arcgis.com/stories/9c14911023da459985e95a6e598778c1 

oraz interaktywną mapę z lokalizacją i zdjęciami znalezionych wysypisk:

https://uj.maps.arcgis.com/apps/mapviewer/index.html?layers=dfe781bac4c54112b8693451a5304346

Nawiązaliśmy również kontakt z gminami (Nowy Targ, Frydman, Biała Tatrzańska) na terenie których przeprowadzono badania, poinformowano o wynikach i przekazano lokalizację wysypisk wraz ze zdjęciami i opisem w celu dalszej weryfikacji i ich usunięcia przez gminy.

Na portalu Facebook na stronie Zakładu Geografii Fizycznej IGiGP w ramach promocji badań zamieszczono krótką fotorelację z badań terenowych.

Dalsze prace będą polegały na szczegółowej analizie wyników, również porównanie ich z wcześniejszymi podobnymi badaniami i przygotowanie artykułu naukowego.

Wnioski naukowe:

• Przeprowadzone badania pokazały, że problem dzikich wysypisk jest nadal aktualny. W Dolinie Białki skartowano ponad 300 miejsc z nielegalnymi wypiskami. Mimo, że jest ich mniej w porównaniu do badań sprzed kilku lat, to nadal jest to duża liczba, ze średnim zagęszczeniem to 28 wysypisk na km2.
• Najczęściej występującym rodzajem odpadów były te nadające się do recyklingu, wśród nich dominującym typem jest plastik – rozumiany zarówno butelki PET jak i worki foliowe. Odpady niebezpiecznie nie są częstym zjawiskiem, jednak ich wpływ na środowisko, w przeciwieństwie do odpadów biodegradowalnych, jest istotny, dlatego szczególnie należy zwrócić uwagę na ich obecność
• Wyniki badań, czyli lokalizacja dzikich wysypisk śmieci wraz ze zdjęciami, zostały przekazane gminom Nowy Targ, Białka Tatrzańska, Frydman, na terenie których się znajdują. Miejmy nadzieje, że odpowiednie służby zajmą się problemem i usuną wysypiska.

Podziękowania:

Bardzo dziękujemy Ośrodek Narciarski Kotelnica Białczańska za możliwość noclegu.

Ryc. 1. Lokalizacja nielegalnych wysypisk, porównanie z 2019/2020 oraz 2023 roku. 

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

[ENG]

Objective of the project: The primary goal of this project is to conduct field mapping to determine the current number of illegal dump sites in the Białka Valley Natura 2000 area. The project aims to identify various aspects of these dumpsites, such as their size, type of waste, and degree of environmental risk they pose. Additionally, the project seeks to compare the current findings with the results of previous years' field research.

Workflow: The preparatory phase of the field survey took place in September 2023. During the first stage, substantive preparations were made, including the creation of a field mapping form using Survey123 on the ArcGIS Online platform. Subsequently, the teams familiarised themselves with the form and the application, divided the survey area into sectors, and assigned teams to conduct field mapping. The field mapping occurred on November 5th and November 10-12th.

Following the fieldwork, the next step involved compiling and conducting a preliminary analysis of the obtained results. Based on these findings, presentations were developed in the form of a StoryMap on the ArcGIS Online platform, illustrating the progress of the fieldwork and presenting the preliminary project results: Link to StoryMap.

An interactive map was also created, displaying the locations and photos of identified illegal dumpsites on the ArcGIS Online platform: Link to Interactive Map.

Furthermore, the project team communicated with the municipalities (Nowy Targ, Frydman, Biała Tatrzańska) in which the study was conducted. The municipalities were informed about the results and detailed information, including location, photos, and descriptions of the illegal dumpsites, was provided for further verification and subsequent removal by the municipalities.

Future work will involve a comprehensive analysis of the results, including a comparison with similar studies conducted in previous years. Additionally, the team will prepare a scientific article summarising the project's findings and insights.

Fotorelacja

1.Uczestnicy obozu naukowego  / Science camp participants  (Fot. M. Jakiel)

2.Przykład nielegalnego wysypiska / Example of illegal dumping

3.Przykład nielegalnego wysypiska na terasie zalewowej / Example of illegal dumping on the floodplain  (fot. M. Jakiel)

4.Przykład nielegalnego wysypiska / Example of illegal dumping

5.Dolina Białki z widokiem na Tarty/ the Białka Valley with a view to the Tarts Mts. (fot. Michał Tutka)
 

Studencki zespół badawczy z Koła Naukowego Geologów Studentów UJ w okresie od maja do listopada 2023 roku realizował projekt: „Eksperymentalne prace neoichnologiczne” [Experimental approach to neoichnological studies].

W skład grupy prowadzącej badania wchodzili studenci Wydziału Geografii i Geologii UJ: Stanisław Kugler, Adelajda Gabriel, Bianka Paula Iedenac, Agata Kuźma, Dominik Małysz, Krzysztof Rolka, Łucja Winiarska, Bartłomiej Wyszyński, a opiekunem naukowym projektu był profesor Alfred Uchman. W naszych badaniach wsparł nas bardzo Pan Waldemar Obcowski, który z zaangażowaniem dokumentował fotograficznie eksperymenty. Krzysztof Ninard i Dawid Pietrzak wsparli nas przy pracach terenowych i laboratoryjnych.

Eksperymentalne badania neoichnologiczne pomagają zrozumieć sposoby tworzenia śladów działalności życiowej różnorodnych organizmów, a także zależności pomiędzy konsystencją osadu a morfologią śladów. W Instytucie Nauk Geologicznych UJ badania neoichnologiczne były już prowadzone m.in. na owadach, w tym na obcążnicy nadbrzeżnej Labidura riparia (Hsieh et al., 2022), trzyszcza (Cicindela), larwach chrabąszcza (Melolontha) i mrówkolwach (Myrmeleon). Dotyczyły one organizmów żyjących w podłożu piaszczystym. Celem realizowanego projektu była dokumentacja śladów organizmów bezkręgowych (mięczaków i owadów) żyjących w podłożu mułowym.

Małże były obserwowane in situ, na łachach piaszczysto-mułowych Wisły na odcinku od Krakowa do Sandomierza. Udało się zaobserwować małże z rodzaju Pisidium oraz z rodziny Unionidae. Okazało się, że małże z rodzaju Pisidium zakopują się w mule w bardzo charakterystyczny sposób, tworząc jamki mieszkalne, które na powierzchni łachy uwidaczniają się wlotami („dziurami”) o średnicy do 5 mm. Małże z rodziny Unionidae przemieszczały się głównie na powierzchni łach w stronę wilgotniejszego podłoża, tworząc bardzo charakterystyczne bruzdy. Małże te przemieszczały się tylko w bardzo spokojnych warunkach, bez wyczuwanych drgań podłoża powodowanych np. przez kroczących ludzi.

Eksperymentalne prace laboratoryjne prowadzone były na larwach wodnego chrząszcza ruczajnika (Agabus) z rodziny pływakowatych. Larwy te zostały zebrane w osuszonych stawach rybnych w miejscowości Jistebnik na przedmieściach Ostrawy. Osiągają one długość ok. 2 cm. Badania prowadzone były na miękkiej warstwie rozwodnionej gliny budowlanej w proszku umieszonej w plastikowych tackach. Sposób przemieszczania się larw został udokumentowany na zdjęciach i filmach. Larwy w bardzo grząskim, półpłynnym podłożu „pływają”, przemieszczają się pod powierzchnią tworząc wypukłe ślady (grzbiety) na powierzchni. W nieco mniej zawodnionym, ale wciąż grząskim podłożu larwy mają trudności w przemieszczaniu się. Przed wykonaniem kroku do przodu wykonują kilka ruchów najpierw odnóżem po jednej, następnie po drugiej stronie tułowia, bez przemieszczania się, uzyskując tym sposobem stabilność. Następnie kroczą na przód. Na bardziej kohezyjnym podłożu (po odparowaniu większej ilości wody z podłoża) larwy przemieszczają się stosunkowo sprawnie zostawiając najbardziej wyraźne ślady. Na spoistym, jeszcze bardzie odwodnionym podłożu larwy przemieszczają się najszybciej i najsprawniej, jednak z racji na małą masę nie zostawiają wówczas śladów w podłożu. Najbardziej charakterystycznym elementem śladów przemieszczania się pozostawionych przez badane larwy jest podłużny, ciągły ślad pozostawiany pomiędzy śladami odnóży, który tworzy się poprzez wleczenie wydłużonego zakończenia odwłoku larwy.

Zgromadzone dane i materiały w przyszłości mogą pozwolić na przygotowanie artykułu w recenzowanym czasopiśmie naukowym i prezentacji konferencyjnej. Dzięki uczestnictwu w projekcie zespół studentów uzyskał kompetencje w zakresie metod ichnologicznych prac terenowych i kameralnych, które z pewnością wykorzysta w przyszłości.

Zamieszczone zdjęcia i filmy wykonane przez Pana Waldemara Obcowskiego, Agatę Kuźmę, Stanisława Kuglera, Krzysztofa Rolkę i Adelajdę Gabriel.

Film 1

Film 2

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Fotorelacja

Bartek podejmuje pierwsze próby poszukiwania larw (Kraków Mydlniki)
Bartek’s first attempts to find a larvae (Cracow Mydlniki) 

W poszukiwaniu łach
Searching for the point bars 

Łacha znaleziona… na środku Wisły 
Point bar found… in the middle of the Vistula river 
 

Przejście przez Wisłę, Niekurza (pow. staszowski)
Crossing the Vistula River… Niekurza (Staszów County) 
 

Przejście przez Wisłę 
Crossing the Vistula river
 

Badania terenowe na łasze Wisły, Dominik poszukuje bezkręgowców (Piotrowice, pow. Proszowicki) 
Field studies on the Vistula point bar, Dominik is searching for the invertebrates (Piotrowice, Proszowice County)
 

Kozłów (pow. dąbrowski), poszukiwania  na łasze 
Kozłów (Dąbrowa Tarnowska country), invertebrates hunt on the Vistula point bar 
 

Krzysztof wyjmuje małże z wody 
Krzysztof gets the bivalves out from the water 
 

Eksperymenty terenowe z groszkówkami rzecznymi, Niekurza (pow. staszowski)
Field experiments with (Pisidium amnicum), Niekurza (Staszów County)



Praca terenowe, późna jesień, ale pogoda plażowa (Piotrowice, pow. proszowicki)
Fieldwork, late autumn, but still sunny (Piotrowice, Proszowice County)
 

W oczekiwaniu na tropy…
Waiting for the tracks and burrows… 
 

Tropy wydry na łasze
Otter footprints on the point bar 
 

Małże z rodziny skójkowatych (Unionidae), Szczucin (pow. dąbrowski) 
Bivalves of the family Unionidae, Szczucin (Dąbrowa Tarnowska County)
 

Ślady przemieszczania się małży z rodziny skójkowatych 
Bivalves of the family Unionidae trackway
 

Obserwacje małży groszkówek rzecznych (Pisidium amnicum)
Field observations of the bivalve Pisidium amnicum
 

Po powrocie z terenu…
After the fieldwork…
 

Poszukiwania larw owadów w osuszanym stawie rybnym Jistebniku
Hunting for insect larvae hunt in in the drying fish pond, Jistebnik
 

Larwa Agabus zaraz po zebraniu 
Agabus larvae just after collecting 
 

Norka larwy Agabus 
Agabus larvae burrow
 

Jistebnik pod Ostrawą, świeżo zebrane larwy Agabus
Jistebnik, newly found larvae of Agabus
 

Świeżo znaleziona larwa Agabus
Newly found larvae of Agabus
 

Stanowisko eksperymentalne w laboratorium 
Experiments in the lab site 
 

Larwa Agabus i jej ślady na spoistej, ale wciąż wilgotnej powierzchni mułu
Agabus larva with its’ tracks on stiff but still moist mud surface 
 

Ślady pozostawione przez larwę Agabus podczas kroczenia po stabilnym, wilgotnym mule 
Agabus larvae trackway made during locomotion on stable soft mud
 

Ślady “pływania” larw Agabus w niestabilnym, wilgotnym gruncie 
„Swimming” trackway of Agabus larvae in unstable, soft mud 
 

Ślady larw Agabus na gruncie niestabilnym i miękkim (po lewej) oraz bardziej stabilnym (po prawej), norki larw Agabus w dolnej części zdjęcia. 
Agabus larvae trackways in unstable and soft mud (on the left), and in more stable (on the right), Agabus larvae burrows at the bottom. 
 

Tropy larwy Agabus na stabilnym, wilgotnym mule 
The Agabus larva trackway on stable soft mud

Studencki zespół badawczy z Koła Naukowego Geologów Studentów UJ w okresie od maja do listopada 2023 roku realizował projekt: „Kartowanie geologiczne okolic Babiej Góry i Orawy” [Geological mapping of Babia Góra and Orawa area].

W skład grupy prowadzącej badania w Zubrzycy Górnej wchodzili studenci Wydziału Geografii i Geologii UJ: Adelajda Gabriel, Filip Gałka, Daniel Grzybczak, Agata Kuźma, Krzysztof Rolka, Alicja Rybka, Filip Skuza, Wiktoria Springer, a opiekunem naukowym projektu był doktor Mateusz Szczęch. W naszych badaniach wsparła nas także Ewa Krasodomska.

Badania odbywały się w strefie przygranicznej Polski i Słowacji, na Orawie u południowych podnóży Babiej Góry, na obszarze miejscowości Zubrzyca Górna. Teren badań położony jest w Karpatach Zewnętrznych, które to zbudowane są przede wszystkim z głębokomorskich osadów fliszowych stąd też zwane są Karpatami fliszowymi. Obszar badań zbudowany jest z utworów płaszczowiny magurskiej. Płaszczowina ta jest najbardziej wewnętrzną płaszczowiną Karpat fliszowych na obszarze polski. Płaszczowina magurska nasunięta jest ku północy na płaszczowinę przedmagurską, dukielską oraz śląską. Od południa płaszczowinę magurską ogranicza Pieniński Pas Skałkowy. Ze względu na zróżnicowanie facjalno-tektoniczne utworów płaszczowiny magurskiej w Polsce wyróżnia się 4 podjednostki, idąc od południa są to: podjednostka krynicka, podjednostka bystrzycka, podjednostka raczańska oraz podjednostka Siar. Teren badań zlokalizowany jest w obrębie występowania podjednostki bystrzyckiej. Profil litofacjalny podjednostki bystrzyckiej serii magurskiej na Orawie rozpoczynają górnokredowo-paleoceńskie utwory formacji ropianieckiej, a następnie mamy eoceńskie utwory formacji z Łabowej, beloweskiej oraz bystrzyckiej. Sedymentacja piaskowców magurskich nastąpiła na przełomie eocenu i oligocenu.

W badanym terenie obserwowano następujące wydzielenia: formację łupków z Łabowej, formację beloweską, bystrzycką i magurską.

Formacja z Łabowej (eocen dolny) występuje w postaci pstrych łupków o charakterystycznej rdzawoczerwonej barwie, przechodzącej często w szarozieloną.

Formacja beloweska (dolny eocen) reprezentowana jest przez utwory cienko- i średnioławicowego fliszu. Piaskowce formacji beloweskiej są drobnoziarniste, charakteryzują się szaro-niebieską barwą oraz laminacją płasko-równoległą i przekątną. Na spągach piaskowców spotykane są ichnoskamieniałości oraz mechanoglify. Łupki mają barwę zielonoszarą i ciemnoszarą. Stosunek łupków do piaskowców jest bliski 1:1 lub 2:1, a miąższości pojedynczych ławic nie przekraczają 20 cm.

W terenie obserwowaliśmy także formację bystrzycką (środkowy eocen), która występuje w postaci gruboławicowych piaskowców z przeławiceniami margli. Turbidytowe ławice piaskowca osiągają miąższość do 1,5 m. Piaskowiec bystrzycki jest wapnisty, najczęściej drobnoziarnisty, ale występują też ławice piaskowca gruboziarnistego, czy nawet zlepieńców. Piaskowce mają barwę szarozieloną, na zwietrzałej powierzchni mają barwę kremową. Na spągach piaskowców bystrzyckich znajdywane były hieroglify mechaniczne.

Najmłodszą jednostką obserwowaną w terenie była formacja magurska (górny eocen) reprezentowaną tu przez gruboławicowe, wapniste piaskowce. Ławice piaskowca magurskiego mogą osiągać miąższość do 3 m, jednak najczęściej występują w ławicach o

miąższości 1-1,5 m. Często występują ławice amalgamowane. Piaskowce te są średnioziarniste, zwykle wapniste z muskowitem. Obserwowane są cechy charakterystyczne dla członu Tb i Tc sekwencji turbidytowej, a także konwolucje. Na spągach ławic spotykane były ślady wleczenia. Ichnoskamieniałości występują nielicznie, głównie taksony Zoophycos i Scolicia.

W ramach badań, zespół dokonał dokumentacji geologicznej badanego obszaru zlokalizowanego u południowych podnóży Babiej Góry, na obszarze miejscowości Zubrzyca Górna. Dokonano aktualizacji mapy geologicznej w skali 1:10 000. Mapa geologiczna obszaru została wykonana z wykorzystaniem w terenie smartfonów i oprogramowania Qfield. Oprogramowanie to pozwoliło na zintegrowanie danych zbieranych przez badaczy w jednej bazie danych. Dane z smartfonów były w czasie rzeczywistym przesyłane bezpośrednio z aplikacji do wspomnianej bazy danych, dzięki czemu każdy uczestnik mógł śledzić postęp prac. Co więcej zastosowanie takich metod skróciło czas integracji danych, a następnie ich opracowywania. Gotowa mapa geologiczna Zubrzycy Górnej wykonana została podczas prac kameralnych w programie ArcGISpro.

Poniżej przedstawiamy wybrane fotografie wraz z opisem, na których znajdują się nasze relacje z prac terenowych oraz opisane wyżej utwory.

Badania przeprowadzone przez studencki zespół badawczy były bardzo istotne, ze względu na potrzebę uszczegółowienia i zaktualizowania mapy geologicznej tego obszaru, a także ze względu na fakt, że mamy tutaj do czynienia z obszarem przygranicznym, gdzie dane zbierane przez zespoły polskie i słowackie często się od siebie różnią i dlatego też wymagają one ujednolicenia.

Zespół planuje kontynuację pracw kolejnych latach.

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Fotorelacja

Zapoznanie z terenem badania, Krzysztof rozpoznaje obserwowane warstwy. 
Field introduction, Krzysztof recognizes the beds.

Kartowanie odbywało się tradycyjnie w potokach, na zdjęciu kartowanie na obszarze zabytkowego skansenu.
Mapping traditionally in the streams, on the picture mapping in the area of historic open-air museum.

Margle łąckie w terenie.
Łącko marls in the field.
 

Filip Skuza dokonuje pomiarów kompasem. 
Filip Skuza does measurments. 
 

Pięknie zachowane hieroglify na spągu piaskowców bystrzyckich. 
Perfectly saved hieroglyphs on the base of Bystra sandstone bed.
 

Daniel Grzybczak w terenie, w tle piękne odsłonięcie skał formacji beloweskiej. 
Daniel Grzybczak during field studies, in the back beautiful Beloveza formation site.
 

Alicja i margle łąckie. 
Alicja and Łącko marls.
 

Filip rozpoznaje skały. 
Filip recognizes the rocks. 
 

Krzysztof w trakcie badań.
Krzysztof during the research. 
 

3 nad ranem, w drodze na Babią Górę. 
3 a.m., on our way to Babia Góra peak.
 

Badania zakończone wschodem słońca na Babiej Górze.
Finally, we end up studies with the sunset on Babia Góra.

Data realizacji projektu: 24.04.2023 – 30.11.2023 r.

Uczestnicy projektu: Magdalena Bajer, Katarzyna Filip,  Wojciech Haska, Agnieszka Kafel, Agnieszka Kozioł, Mateusz Pysz, Anna Rudnik, Patrycja Wójtowicz

Opiekunowie naukowi: Łukasz Musielok, Mateusz Stolarczyk

Cel projektu: Określenie uwarunkowań zróżnicowania pokrywy glebowej wschodniej części Borów Tucholskich, poprzez poznanie wybranych elementów środowiska przyrodniczego oraz weryfikację w terenie informacji zawartych w mapach glebowo-rolniczych i glebowo-siedliskowych dostępnych dla obszaru WPK

Wykaz podjętych aktywności: Prace rozpoczęto 24 kwietnia 2023 r. Pierwszy etap obejmował przygotowanie merytoryczne. Zapoznano się z mapami glebowo-rolniczymi oraz glebowo-siedliskowymi dostępnymi dla obszaru Wdeckiego Parku Krajobrazowego (WPK). Następnie zapoznano się z mapami topograficznymi i wstępnie wybrano lokalizację stanowisk badawczych.

W kolejnym etapie zrealizowano prace terenowe (10-15.07.2023 r.) we współpracy z pracownikami WPK, pracownikami Katedry  Gleboznawstwa i Kształtowania Krajobrazu UMK w Toruniu oraz członkami Studenckiego Koła Naukowego Geografów UMK. W ramach prac terenowych wykonano 16 odkrywek gleboznawczych w 3 transektach. Pierwszy został poprowadzony od równiny sandrowej do terasy zalewowej, drugi przez obszar wytopiskowy martwego lodu, natomiast trzeci przez obszar morenowy. Profile glebowe zostały opisane i sklasyfikowane zgodnie z Systematyką Gleb Polski (wydanie VI).  

Ostatni etap polegał na podsumowaniu i opracowaniu wyników prac terenowych. Na podstawie otrzymanych wyników przygotowano referat pt. „Problemy klasyfikacji gleb obszarów młodoglacjalnych na wybranych przykładach z terenu Wdeckiego Parku Krajobrazowego”, który został zaprezentowany przez Annę Rudnik i Patrycję Wójtowicz podczas XII Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy:

https://oknmb.geo.uj.edu.pl/documents/154212232/154219981/oknmb_ksi%C4%85zka+abstrakt%C3%B3w_2023.pdf/d91cce37-89cc-4773-9e99-03e50c4f8b54 str. 35.  

Na Facebooku Koła Geografów zamieszczono raport o charakterze naukowo-poznawczym. Wykonano również storymaps prezentujące przebieg projektu naukowego (https://storymaps.arcgis.com/stories/fdf1de626d0148ac88d8d99026bc93b2) 

Prace kartograficzne mające na celu porównanie otrzymanych wyników z mapami glebowo-rolniczymi oraz glebowo-siedliskowymi dostępnymi dla obszaru Wdeckiego Parku Krajobrazowego są prowadzone.

Wnioski naukowe:

• Gleby wschodniej części Borów Tucholskich cechują się dużą różnorodnością, którą determinuje m. in. charakter skały macierzystej, rzeźba terenu oraz pokrywa roślinna.
• W obrębie transektów wyróżniono 3 kateny glebowe:
  • Pierwsza katena (poprowadzona od równiny sandrowej do terasy zalewowej): gleby rdzawe – gleby ochrowe – arenosole murszowate – mady właściwe
  • Druga katena (poprowadzona przez obszar wytopiskowy martwego lodu): gleby torfowe – gleby murszaste – gleby bielicowe – gleby rdzawe zbielicowane
  • Trzecia katena (poprowadzona przez obszar morenowy): (gleby płowe – gleby płowe dwudzielne rdzawe
• Proces bielicowania zachodzący w glebach rdzawych Wdeckiego Parku Krajobrazowego jest procesem wtórnym, powiązanym z wprowadzeniem przez człowieka monokultury sosny. Proces ten ma charakter sukcesywny, zależny od wielu czynników środowiskowych, z których największy wpływ mają: czas presji sosny, stopień zniekształcenia ekosystemu oraz zasobność materiału macierzystego.
• Pomimo jednorodności genetycznej gleb rozwijających się z osadów sandrowych i takich samych warunków siedliskowych ze względu na zastosowanie ścisłych kryteriów klucza decyzyjnego SgP, niektóre badane profile zostały zaklasyfikowane do oddzielnych typów gleb: rdzawych zbielicowanych i skrytobielicowych.

​--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Fotorelacja

Historical land use reconstruction and research on Vlach settlement toponomy in Cięcina, Beskid Żywiecki region (Poland)

W przeciągu ostatnich miesięcy studenci Geografii i gospodarki przestrzennej z Wydziału Geografii i Geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego realizowali projekt naukowy pt. „Rekonstrukcja historycznego użytkowania ziemi i toponomastyki związanej z pasterstwem na prawie wołoskim na terenie Cięciny w Beskidzie Żywieckim”. Projekt sfinansowany został ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości UJ.

W badaniach udział wzięli następujący studenci WGiG: Benedykt Jaros, Katarzyna Filip, Mateusz Gajda, Michał Tutka, Michał Kamiński, Anna Rudnik, Agata Zuba, Agnieszka Kozioł oraz Yarosłav Kravchuk. Funkcję opiekuna naukowego projektu pełnił dr Piotr Kłapyta.

Studenci w trakcie realizacji projektu skupili się przede wszystkim na sprawdzaniu przydatności metod teledetekcyjnych w kontekście poszukiwań i rozpoznawania historycznej infrastruktury ukrytej, będącej pozostałością osadnictwa wołoskiego na terenie Cięciny, zebraniu i opracowaniu kartograficznym lokalnych toponimów oraz badaniu zmian użytkowania ziemi na przestrzeni wieków.

Praca studentów miała charakter kameralny oraz terenowy. W sierpniu odbył się obóz naukowy, w trakcie którego studenci mieli możliwość zweryfikować w terenie wyniki wcześniejszych prac kameralnych oraz porozmawiać z mieszkańcami Cięciny, tym samym utrwalając historię i tradycje regionu. 

Organizacja i przeprowadzenie obozu naukowego było możliwe dzięki uprzejmości Prezesa Fundacji Górom – pana Jana Stopki.

Efektem prowadzonych badań było sformułowanie m.in. następujących wniosków:

- Narzędzia GIS są przydatne przy wstępnej identyfikacji infrastruktury ukrytej związanej z historycznym użytkowaniem terenu, nie pozwalają one jednak na jej pełną identyfikację, która nadal wymaga weryfikacji terenowej.

- Złożona morfologia terenu na obszarze osuwiskowym może utrudniać identyfikację poszczególnych form infrastruktury ukrytej.

- Ze względu na roślinność weryfikacja terenowa może być utrudniona szczególne w przypadku form o relatywnie niewielkich rozmiarach, takich jak mury.

Część opracowanych zagadnień badawczych została przedstawiona w formie posteru w trakcie Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy, która odbyła się w Krakowie w dniach 20-22 października oraz w trakcie Zlotu Młodych Geografów w Toruniu, który odbył się w dniach 17-19 listopada.

Wyniki badań toponomastycznych oraz badań związanych z historycznym użytkowaniem terenu mają charakter wstępny. W przeciągu najbliższych miesięcy realizowane będą prace kartograficzne w oparciu o pozyskany od jednego z mieszkańców słownik toponomastyczny. Zapraszamy do zapoznania się z prezentowaną na posterze częścią wyników!

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Fotorelacja

1. Wywiad z mieszkańcem Cięciny. Robocze opracowanie toponimów na podkładach papierowych. [An interview with a local resident. A draft version of a toponym map.]
   
    

2. Objazd po dawnych polanach wypasowych na wschodnio-północnych stokach Cięciny. Naszym lokalnym przewodnikiem w trakcie badań był pan Mariusz Kąkol, rodowity mieszkaniec Cięciny i pasjonat historii regionu. [A trip along historically used pastures located on the north-eastern slopes of Cięcina valley with Mariusz Kąkol – our local guide, regional history enthusiast.]
   
    

3. Wyprawa po mleko od lokalnych krów. W trakcie obozu w część świeżych produktów spożywczych zaopatrywaliśmy się od mieszkańców. [A walk for a fresh milk. During our science camp we purchased some of our food from a local sources.]
   

4. Obiad. Ręcznie lepione pierogi. [Dinner time. A hand made, traditional Polish pierogi.]
   
    

5. Przerwa poobiednia. Odpoczynek przez badaniami terenowymi. [Getting some rest before continuing field work.]
   

6. Pomiary w terenie z użyciem dalmierza Leici. [Field work with Leica rangefinder.]
   

7. Badania terenowe. Poszukiwanie murów. [Searching for dry stone walls.]
   

8. Skutki dużej wilgotności powietrza. [Effects of high air humidity.]
   
    

9. Powrót z kartowania w terenie. [Coming back from field work.]
   

10. Część naszej bazy noclegowej. [A part of our field camp.]
    

11. Kruda (kamienny kopiec). [(„Kruda” in Polish highlander’s dialect which means) stone mound.]
    

12. Mur. [Dry stone wall.]
    

13. Terasy rolne. [Agricultural terraces.]
    

14. Wstępnie opracowana mapa części pozyskanych w trakcie badań toponimów. [The first, digital draft version of a toponymy map.]
    

Mobility of residents on the example of the communes of Mikołajki and Ruciane-Nida in the Warmian-Masurian Voivodeship (Region)

Cel:

Celem projektu było rozpoznanie sposobów przemieszczania się mieszkańców w kontekście  dostępności transportowej oraz cech osadnictwa i gospodarki turystycznej na obszarach wiejskich, charakterystycznych dla peryferyjnych terenów Polski północno-wschodniej na przykładzie gmin Mikołajki i Ruciane-Nida.

Uczestnicy projektu:

Mateusz Pysz (kierownik), Anastazja Ryba (z-ca kierownika), Patrycja Cichecka, Michał Lisak, Wojciech Olsza, Natalia Ostrowska, Radosław Piwowar, Vladyslav Pustylnyk.

Opiekun naukowy projektu: dr Łukasz Fiedeń

Opis terenowej  części projektu:

W dniach 10–15 września 2023 roku odbyły się badania terenowe w formie studenckiego obozu naukowego w ramach projektu: „Mobilność mieszkańców Mobilność mieszkańców na przykładzie gmin Mikołajki i Ruciane-Nida w województwie warmińsko-mazurskim”.

Podczas terenowej części projektu – studenckiego obozu naukowego przez cztery dni zostało przeprowadzone badanie kwestionariuszowe oraz kartowanie terenów wiejskich gmin Mikołajki i Ruciane-Nida. Przeprowadzono 236 ankiet (docierając do 10–12% gospodarstw domowych).

Teren gmin Mikołajki i Ruciane-Nida jest charakterystyczny pod względem krajobrazowym. W obu gminach występują jeziora polodowcowe, które stanowią naturalną barierę w komunikacji. Obszar badanych gmin charakteryzuje się różnymi typami zabudowy, układami typowo wiejskimi, po osiedla mieszkaniowe z okresu Państwowych Gospodarstw Rolnych.

Ankietowanie, poza zdobyciem danych, które następnie po powrocie z obozu zostały opracowane i zaprezentowane m.in. na XII OKNMB, dostarczyło wielu cennych informacji. Mieszkańcy, z którymi rozmawiali uczestnicy obozu, bardzo chętnie opowiadali miejscowe historie, pomagające zrozumieć podejście do transportu i mobilności indywidualnej. Byli zaciekawieni, jakie badania są przeprowadzane, w jakim celu oraz dlaczego został wybrany region tak odległy w stosunku do Krakowa. Często uczestnicy obozu byli również obdarowani różnymi ‘drobiazgami’ – na przykład herbatą czy kawą.

Skartowano przystanki autobusowe, pustostany oraz budynki nowopowstające ale jeszcze niezamieszkałe, co pozwoliło zauważyć, iż tereny wiejskie gmin Mikołajki oraz Ruciane-Nida rozwijają się w kierunku turystycznym, a wiele domów w momencie przeprowadzania badań (wrzesień) pozostawała niezamieszkana czasowo. Udało się zapoznać również z przejazdami autobusów „szkolnych”, w rzeczywistości pojazdami prywatnych przewoźników realizujących zadania przewozowe dla uczniów, którym Urząd Gminy finansuje dojazdy do szkoły. 

Przeprowadzono badania dostarczyły informacji, z których wynika m.in. iż: oferta publicznego transportu zbiorowego na terenie badanych gmin jest bardzo słaba. Mieszkańcy korzystają głównie z samochodu osobowego. Dzieje się tak często z powodu braku innej alternatywy, ale też wielu mieszkańców nie zna oferty PTZ, dodatkowo nie zrezygnuje z auta, nawet jeśli autobus będzie odjeżdżał z wysoką częstotliwością.

Wnioski:

• Zdecydowana większość mieszkańców nie oczekuje poprawy oferty PTZ oraz deklaruje brak korzystania z publicznego transportu zbiorowego.
• Niewielka część mieszkańców nie ma możliwości dotarcia do siedzib swoich gmin, w których znajdują się siedziby instytucji usług publicznych, nie korzystając z prywatnych usług transportu, np. taksówek – można zatem mówić w tych przypadkach o realnym wykluczeniu transportowym mieszkańców.
• Przebieg DK 16 przez gminę Mikołajki wpływa na bogatszą ofertę przewoźników autobusowych w tej gminie względem gminy Ruciane-Nida.
• Głównym kierunkiem dojazdów do pracy są miasta, w których znajdują się siedziby gmin.

Ryc. 1. Najczęściej wybierany środek transportu przez ankietowanych
The most frequently chosen means of transport by respondents
Autorzy/authors: Wojciech Olsza, Natalia Ostrowska, Mateusz Pysz.

--

Projekt został zorganizowany przy wsparciu finansowym ze strony Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim (ID.UJ) w ramach działania „Zespołowa aktywność naukowa studentów” oraz ze środków Fundacji Studentów i Absolwentów UJ „Bratniak”.

Fotorelacja

Integration of migrants with local society of Berlin

Data realizacji projektu: 30.04.2023 - 15.12.2023

Uczestnicy projektu: Anna Kropyvnytska, Arleta Pająk, Arkadiusz Wróbel, Maksymilian Łepek, Mateusz Mirlak, Marta Skupińska

Opiekun naukowy projektu: dr Jadwiga Gałka

Projekt został sfinansowany ze środków „Zespołowa aktywność naukowa studentów”
w ramach realizacji programu ID. UJ na Wydziale Geografii i Geologii w 2023 roku (decyzja nr 06/2023/WGiG/ID.UJ) i Fundację Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego „Bratniak”

Celami projektu było:

- zbadanie motywów migracji imigrantów do Niemiec i planów migracyjnych;

- zbadanie poziomu integracji społecznej migrantów ze społeczeństwem lokalnym;

- charakterystyka mobilności społeczno-zawodowej migrantów w nowym kraju;

- ukazanie powodów konfliktów między migrantami a społecznością lokalną.

Realizacja projektu wymagała przeprowadzenia szeregu aktywności. Uczestnicy projektu uczestniczyli w wyjeździe badawczym w Berlinie w dniach 26 sierpnia – 3 września 2023 roku.

Jeszcze przed wyjazdem, do Niemiec uczestnicy nawiązali kontakt z osobami zainteresowanymi wzięciem udziału w badaniach jakościowych (wywiadach), które były konieczne do realizacji celów badawczych projektu. Głównym narzędziem służącym do nawiązania kontaktów oraz umawiania terminów spotkań były serwisy social-media, które pozwalały na integrację mieszkańców miasta i jego okolic. Grupę badawczą stanowili imigranci pochodzenia polskiego, ukraińskiego i z państw trzecich, mieszkający w Berlinie, bądź jego obszarze metropolitarnym. W sumie przeprowadzono 30 wywiadów. Respondenci stanowili zróżnicowaną pod względem cech demograficzno-społecznych grupę. W próbie badawczej znalazło się 10 Ukraińców, 10 Polaków, 3 Turków i pojedyncze osoby z Maroka, Palestyny, Pakistanu, Nigerii i Kuby.

Uczestnicy projekty realizowali uprzednio ustalone spotkania na przestrzeni całego wyjazdu (26.08-3.09). Wywiady przeprowadzane były w znacznej większości w obecności dwóch uczestników projektu w celu zachowania dobrej merytoryki wywiadu, rozwiązywania ewentualnych problemów technicznych oraz bezpieczeństwa całego badania naukowego. Dodatkowo po zakończonym wywiadzie, przeprowadzający badanie starali się uzyskać dodatkowy kontakt do kolejnych osób na przeprowadzenie kolejnych wywiadów. Stanowiło to możliwość ewentualnego uzyskania dodatkowych informacji, opinii oraz szerszej perspektywy na temat życia i funkcjonowania imigrantów w Niemczech. Uczestnicy projektu odwiedzali również instytucje zajmujące się imigrantami, tj.: centra pomocy emigrantom i azylantom, uniwersytety
i ich kampusy ze znaczną dywersyfikacją narodowościową oraz dzielnice o znacznej koncentracji danej ludności, jak przykładowo dzielnica Neukölln.

Transkrypcje wywiadów odbywały się zarówno w czasie trwania wyjazdu, zaraz po przeprowadzonym wywiadzie lub po powrocie do Polski. Czas transkrypcji zależał od liczby wywiadów przeprowadzanych danego dnia.

Wyniki badań zostały zaprezentowane w formie referatu wygłoszonego podczas XII Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy odbywającej się w dniu 21.10.2023 r. w Krakowie oraz udostępnione w formie relacji na kontach WRSS i KG UJ na Facebooku.

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid028YSPJzamXZauFffWLCpnkGFW3EmWXEkgRhGF7sWC2Jtcacf4HBnjDf6rzxpNgDVzl&id=100064153774126 ;

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02ueZqq8u4TgSMscg71zAypNAREBSMXQMmrWz1sqAHPHBp9eNfzhy8fFfrNzEmKhLBl&id=100069877532023

Ostateczne wyniki zostaną opublikowane w artykule naukowym w jednym z czasopism naukowych w Polsce.

Wyniki wstępne:

1. Historia migracji

Z badań wynika, że główną przyczyną emigracji respondentów były względy ekonomiczne. 77% respondentów, jako przyczynę wyjazdu uznało chęć zdobycia lepszej pracy, problemy z pracą w kraju pochodzenia i chęć zwiększenia swoich możliwości, zarówno finansowych, jak i rozwojowych. 60% osób pochodzących z Ukrainy za powód emigracji podała wojnę, ale dotyczyło to tylko osób, które wyemigrowały po inwazji rosyjskiej w lutym 2022 roku. W przypadku osób, które wyemigrowały ze swoich krajów w wieku dziecięcym przyczyną była praca ich rodziców, którzy otrzymali w Niemczech lepsze perspektywy zawodowe, niż w kraju pochodzenia. Tylko 10% respondentów za powód podało także sprawy matrymonialne, ich partner mieszkał w Niemczech, dotyczyło to jednak tylko kobiet.

87% przebadanych osób zaczęła swoją emigrację w ostatnich 10 latach, tylko 13% (4 osoby) wyemigrowały do Berlina przed 2014 rokiem. Dwóch respondentów natomiast urodziło się już w Niemczech. W przypadku studentów, ich imigracja zaszła w ciągu ostatnich kilku lat. Uchodźcy z Ukrainy przybyli do Berlina w latach 2022-2023, jednak rok 2022 wśród badanych przeważał tylko nieznacznie.

Dla 23 z 30 (77%) przebadanych respondentów Niemcy stanowiły pierwszy kierunek imigracji, część osób pochodzenia ukraińskiego najpierw wyemigrowała do Polski (3 przypadki, tj. 10%). Respondenci wymieniali także Rosję, Włochy, Grecję i Szkocję jako kraje wcześniejszego pobytu.

Jako pierwsze miasto w Niemczech zdecydowana większość badanych wskazała Berlin (83%), dwukrotnie wśród odpowiedzi pojawił się także Hamburg, a także pojedynczo Dusseldorf, Frankfurt nad Odrą i inne.

2. Integracja ze społeczeństwem przyjmującym

Podstawowym barometrem integracji imigrantów ze społeczeństw przyjmującym jest znajomość języka kraju przyjmującego. Z badań wynika, że blisko 44% respondentów potrafiło posługiwać się językiem niemieckim. Na drugim miejscu znalazły się osoby, które nie znały tego języka (około 41% badanych). Trzecią grupę stanowiły osoby, które znały podstawy, natomiast nie potrafiły jeszcze biegle posługiwać się językiem niemieckim (15%). Ważną kwestią jest stosunek ludności, która nie potrafiła posługiwać się językiem niemieckim do jego nauki. Aż 82% osób była w trakcie kursów językowych, bądź wyrażała chęć jego nauki. Warto zwrócić uwagę, iż tylko 1 osoba z Ukrainy na 7, która nie potrafiła posługiwać się językiem niemieckim
i nie chciała się go nauczyć. Wśród Polaków  dominowały osoby znające biegle język niemiecki (60%), kolejne 30% to osoby, które się go uczyły, bądź potrafiły posługiwać się nim w sposób podstawowy (np. załatwić podstawowe sprawy w urzędach). Tylko 1 osoba na 10 (10%) nie potrafiła używać języka niemieckiego w jakimkolwiek stopniu wśród Polaków. W przypadku respondentów z krajów trzecich 1/3 pytanych potrafiła posługiwać się językiem niemieckim. Pozostałe osoby z tej grupy (66%) nie znały języka niemieckiego, ale czuły potrzebę nauki języka niemieckiego.

Ciekawą kwestią jest stosunek imigrantów do integracji ze społeczeństwem przyjmującym. Zdecydowana większość respondentów (83%) odpowiedziało, że próbowało integrować się ze społecznością lokalną. W przypadku kobiet 1/3 z nich nie próbowała integrować się ze społecznością lokalną. Z kolei wszyscy mężczyźni odpowiedzieli, że próbowali się integrować ze społecznością lokalną. Znaczna większość badanych zaznaczyła, że w integracji pomagają im wydarzenia dla obcokrajowców dziejące się w Berlinie, lub kursy integracyjno-językowe.

3. Relacje i konflikty na tle narodowościowym i etnicznym w Berlinie

Z badań wynika, że tylko 33% respondentów odczuło negatywne zachowanie Niemców wobec nich. Natomiast zdecydowana większość 77% nie odczuła takiego zachowania. Osoby, które spotkały się z niechęcią Niemców wobec nich, przyznały, że wynikała ona raczej z bariery językowej i trudności w porozumiewaniu się niż z innych pobudek.

Relacje pomiędzy imigrantami wyglądały dosyć podobnie. Jeśli chodzi o negatywne zachowanie innych przyjezdnych wobec respondentów to wyniki wyglądają następująco: 47% badanych spotkało się z negatywnym zachowaniem innych imigrantów wobec nich, a 53% uczestników odpowiedziało, że nie miało takich doświadczeń.

Konflikty imigrantów z ludnością przyjmującą zdarzały się sporadycznie. Pojawiały się głównie pomiędzy Ukraińcami i Niemcami, dotyczyły sytuacji mieszkaniowej, przykładowo odbierania depozytu po zakończeniu umowy wynajmu. Polacy wspominali jedynie o żartach na tle narodowościowym, aczkolwiek konieczne jest podkreślenie faktu, iż pojawiały się one jedynie w relacjach przyjacielskich, a nie w postaci komentarzy w przestrzeni publicznej. Mieszkańcy państw Bliskiego Wschodu często wspominali o specyficznym typie zachowania, mianowicie o poczuciu bycia „obserwowanym”, czy dystansowaniu się rozmówcy.

Przedstawiciele państw trzecich podkreślali w dużej mierze, że konflikty występowały znacznie częściej pomiędzy imigrantami, zarówno innych, jak i tych samych narodowości. W ich narracjach pojawiły się głosy świadczące o poczucie rywalizacji grup podczas ubiegania się o świadczenia socjalne, pracę i ogólnie o uzyskanie lepszego poziomu życia. Imigranci traktowali siebie jako konkurencję i pałali do siebie zazdrością. Respondenci przyznali również, że unikają innych imigrantów o tej samej narodowości.

Większość osób uważała (ponad 85% ankietowanych), iż Niemcy pomagają imigrantom
w znacznym bądź bardzo znacznym stopniu. Państwo pomaga również osobom, które starają się kształcić w postaci zasiłków, bądź darmowych mieszkań. Pojawiają się również opinie o pomocy w zakresie prawnym, znalezienia pracy czy też socjalnym. Siedem osób posiadało odmienne zdanie (8%, kobiety z wyższym wykształceniem, zarobki poniżej 2000€ miesięcznie) oraz osoby z pochodzeniem ukraińskim (23%). Wśród tej drugiej grupy pojawiła się opinia, iż państwo pomaga bardziej uchodźcom, niż imigrantom ekonomicznym.

4. Plany na przyszłość

Ważnym aspektem są również plany na przyszłość. Najliczniejsza – 37% grupa respondentów, planowała zostać w Niemczech i ustabilizować swój pobyt w tym kraju.
W przeciwieństwie do 29%  badanych, którzy planowali wyjechać z RFN. Pozostali respondenci (33%) nie byli zdecydowani w tej kwestii. Plany migracyjne respondentów były więc zróżnicowane w zależności od indywidualnej sytuacji życiowej badanych, zapatrywać co do życia w tym kraju.

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Fot.1 Granica między Wschodnim a Zachodnim Berlinem

Fot.1 The border between East and West Berlin.

Fot.2 Panorama Berlina

Fot.2 The Berlin panorama

Fot.3 Mur Berlinski

Fot.3 The Berlin Wall

Fot. 4 Członkowie wyprawy na tle pałacu w Berlinskiej Metropolii

Fot.4 The part of group in the front of the castle in Berlin Metropole

Fot. 5 Część grupy na tle pałacu w  Poczdamie

Fot.5 The part of group in the front of the castle in Potsdam

1. Wykaz podjętych aktywności

Główną aktywnością zrealizowaną w ramach otrzymanego dofinansowania było zorganizowanie obozu naukowego w Bieszczadzkim Parku Narodowym w dniach 24-28.09.2023 r. W obozie uczestniczyło 9. studentów Wydziału Geografii i Geologii UJ oraz jeden doktorant. Obóz odbył się pod opieką naukową pracowników IGiGP UJ (dr hab. Janusz Siwek, prof. UJ oraz dr hab. inż. Bartłomiej Rzonca, prof. UJ).

2. Sumy wydatków wg rodzaju

W ramach projektu wydano 2699,57 zł w ramach pozycji finansowej „501 – Delegacje krajowe” (2320,00 zł) oraz „901 – inne wydatki bezpośrednie” (379,57 zł). Pozostało 0,42 zł.

3. Adres strony internetowej zawierającej materiał o charakterze edukacyjnym będący wynikiem projektu

Informacja o obozie naukowym, wraz z informacją o finansowaniu ze środków  ID.UJ została zamieszczona w sieci społecznościowej Facebook na profilu „HydroBieszczady”:

https://www.facebook.com/HydroBieszczady

Sprawozdanie z obozu ukazało się w tym profilu w dniu 16.11.2023. W późniejszych wpisie (6.12.2023) ukazały się treści merytoryczne związane z badaniami prowadzonymi w trakcie obozu.

--

Źródła odgrywają szczególną rolę środowisku przyrodniczym i są jednym elementów georóżnorodności Bieszczadzkiego Parku Narodowego. To bardzo specyficzne siedliska ale też i wyjątkowo wrażliwe na wszelkie zmiany. Zbiornik wód podziemnych zasilających źródła na Połoninie Wetlińskiej stanowią utwory fliszowe jednostki śląskiej czyli dostępne dla wody piaskowce poprzedzielane praktycznie nieprzepuszczalnymi łupkami. W czasie prac terenowych w latach 2007-2009 w Masywie Połoniny Wetlińskiej zidentyfikowaliśmy 879 wypływów wód podziemnych (ok. 48 źr/km2). W większości były to źródła epizodyczne lub okresowe, na ogół o niskiej wydajności, która nie przekraczała 0,5 L/s. Pozornym paradoksem jest fakt występowania tak licznych wypływów źródeł w sytuacji, gdy obszar ten odznacza się niekorzystnymi dla retencji wód warunkami hydrogeologicznymi. Jednakże to właśnie ta niska przepuszczalność podłoża oraz wysokie sumy opadów powodują występowanie bardzo rozproszonego systemu drenażu wód podziemnych. To właśnie dlatego reakcja na opad tutejszych potoków jest na ogół gwałtowna ale też i krótkotrwała. Tym bardziej ciekawy jest więc fakt występowania na północnych stokach Połoniny Wetlińskiej kilku dużych, a przy tym stałych źródeł, których wydajności dochodzą okresowo nawet do kilkudziesięciu litrów (na sekundę). Nawet w okresach letnich upałów „potrafią” one odprowadzać do 10 litrów wody na sekundę. Szczegółowe badania wykazały, że obszary zasilania tych źródeł znacznie wykraczają poza ich zlewnie topograficzne a zasoby wodne zbiornika wód podziemnych są nietypowo wysokie. Duże znaczenie w funkcjonowaniu tych źródeł odgrywają strefy nieciągłości tektonicznych, umożliwiające dopływ wód z rozległego obszaru zasilnia. Taki typ krążenia zasilających wód podziemnych wiąże się z dużą stabilnością wydajności źródeł w ciągu roku a także z zaskakującą stabilnością temperatury wody oraz składu chemicznego. Najciekawsze i największe wypływy objęliśmy stałym monitoringiem, który oprócz wydajności obejmował także ich cechy chemiczne oraz fizyczne. W trakcie Obozu w 2023 r. wykonaliśmy niezbędny serwis naszych punktów monitoringowych. Jak widać na rycinach część naszego sprzętu uległa trudnym warunkom zimowym – szkoda bo ciągłość niektórych naszych serii obserwacyjnych liczy już ponad 10 lat. Problemy udało się jakoś rozwiązać. Wykonaliśmy także pomiary wydajności źródeł, które posłużą nam do późniejszej kalibracji pomiarów automatycznych. Zainteresowanych badaniami źródeł na Połoninie Wetlińskiej zapraszamy do lektury naszych szczegółowych opracowań na ich temat (odnośniki na końcu).

Na przełomie września i października obył się „hydrobieszczadzki” obóz naukowy HydroRumunia w Karpatach Rumuńskich. Wstępne wyniki naukowe obozu zostały zaprezentowane na XII Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy pt. „Współczesne problemy i kierunki badawcze w geografii”.

Skład chemiczny badanych wód (na pionowej osi stężenia wyrażone w %mval, na poziomej osi numery próbek)
The chemical composition of stram water in the study area

Pozycja badanego obszaru na tle Łuku Karpat i granic Ministerstwo Aktywów Państwowych
The location of the study area in the Carpathians

Odczyn badanych wód pokazany na szczegółowej mapie obszaru badań.
The alkalinity of stream and spring water

Przewodność elektrolityczna (konduktancja) wód strumieniowych i źródlanych na badanym obszarze
Specific electrolytic conductivity (conductance) of stream and spring water in the study area.

Szczegółowa mapa dokumentacyjna (typy stanowisk)
Sampling sites

Użytkowanie terenu (opracowanie własne)
The landuse in the study area

Zdjęcie z prac terenowych (fot. Michał Pawłowski)
Field works (photo Michał Pawłowski)

Mapa geologiczna obszaru badań (opracowanie własne na podstawie danych z www.geoportal.igr.ro, data dostępu:15.10.2023 r.)
Geological map of the study area (on a base of www.geoportal.igr.ro)

Pasterski krajobraz badanego pasma (fot. Agnieszka Kozioł)
The landscape of the study area (photo Agnieszka Kozioł)

Ogólny opis realizacji projektu

Projekt odbył się w wiosce Fieschertal w kantonie Valais w Szwajcarii w dniach 26.07.2022 – 02.08.2022. Dni 26 lipca i 2 sierpnia w całości zostały przeznaczone na przejazdy na miejsce badań i z powrotem. Przejazd odbył się przez państwa: Polska, Czechy, Niemcy, Austria, Liechtenstein, Szwajcaria, natomiast w drodze powrotnej trasa przebiegała podobnie, jednak z pominięciem przejazdu przez Liechtenstein.

27 lipca odbyło się wyjście terenowe całego zespołu badawczego, którego celem było zobaczenie największego lodowca Alp – Aletsch. Wyjście miało charakter krajoznawczy i edukacyjny. W jego trakcie uczestnicy zwracali uwagę na skalę procesów geomorfologicznych w górach wysokich. Dokonywano również porównań dwóch systemów lodowcowych – badanego Fiescher oraz Aletsch. Alpejskią rzeźbę polodowcową porównywano również z rzeźbą Tatr. Dzięki podejściu pod współczesny lodowiec, uczestnicy mieli okazję doświadczyć potencjału geomorfologicznego współczesnego lodowca górskiego, co jest niemożliwe w warunkach tatrzańskich.

Od 28 do 30 lipca oraz 1 sierpnia prowadzono badania  w podgrupach. Przeprowadzono badania ankietowe z mieszkańcami wioski Fieschertal dotyczące postrzegania przez nich lodowca Fieschergletscher wypełniającego górną część doliny powyżej wioski. Ponadto, część mieszkańców zaznaczyła również na mapach obszary występowania geozagrożeń w badanej dolinie. Podczas wyjazdu udało się przeprowadzić w sumie 60 ankiet, co jest dobrą próbą statystyczną wśród 300 mieszkańców wsi (minimalna liczba ankiet została skonsultowana z dr. hab. Jarosławem Działkiem), oraz wypełnić około  map kognitywnych. Równolegle do badań ankietowych prowadzono badania z zakresu geomorfologii. Dokonano badania stopnia zwietrzenia głazów transportowanych przez lodowiec za pomocą młotka Schmidta, pomiaru rozmiarów i obtoczenia okruchów skalnych frakcji żwirowej obrabianych przez lodowiec oraz poboru próbek osadów frakcji drobniejszej, których analiza jest obecnie procedowana w laboratorium.

31 lipca odbył się wyjazd krajoznawczy do miejscowości Lauterbrunen i Interlakem. Wyprawa pozwoliła uczestnikom obserwować alpejską rzeźbę terenu, rozwiązania komunikacyjne zastosowane w górach wysokich, zabezpieczenia przeciw geozagrożeniom, infrastrukturę turystyczną, a także tradycyjne szwajcarskie budownictwo.

Zrealizowane cele

• ustalenie prawidłowości w odbiorze społecznym zmian klimatycznych w małej społeczności regionu alpejskiego, w szerszym ujęciu zbadanie wpływu zmian klimatycznych na wrażliwość i odporność małej społeczności w zachodniej Europie
• ustalenie prawidłowości dotyczących kierunków oraz względnego tempa zmian dolnej części doliny współcześnie zlodowaconej, określenie korelacji pomiędzy formami glacjalnymi i stokowymi, poznanie przez uczesników funkcjonowania systemu doliny współcześnie zlodowaconej
• określenie natężenia występowania i dynamiki określonych geozagrożeń w rejonie wioski Fieschertal, określenie sposobów przeciwdziałania im.

​

Opis badań

W ramach badań społecznych przeprowadzono badania ankietowe wśród mieszkańców wioski Fieschertal oraz miasta Fiesch. Zebrano w nich kolejno 57 i 3 ankiety. Formularze ankiety zostały przygotowane w wersjach niemiecko- i angielskojęzycznych. Częścią ankiety było uzupełnienie mapy kognitywnej - jej celem było zaznaczenie obszarów, gdzie według respondenta mogą wystąpić geozagrożenia, takie jak osuwisko, powódź i susza. Część respondentów zaznaczyła również obszary, gdzie występowały lawiny. Z częścią respondentów przeprowadzono również krótkie wywiady. Zwracali oni uwagę na sukcesywne zmniejszanie pokrywy śnieżnej w zimie na przestrzeni lat, jednak pomimo tego trendu, zdarzają się bardzo śnieżne zimy, co często powoduje zamknięcie drogi dojazdowej do wioski. Podano również informację, że w części stoku po wschodniej części wioski, gdzie występuje osuwisko, kilka lat wcześniej zasadzono las, który ma chronić przed postępowaniem zjawiska, oraz chronić przed lawinami zimą. 

Badania geomorfologiczne, poprzedzone pracami kameralnymi, skupiły się na dwóch metodach analizy osadów glacjalnych tj. teście odbiciowości młotkiem Schmidta oraz analizie obtoczenia osadów glacjalnych, które lokalizowano w miejscach względnie stabilnych, tak aby uniknąć możliwości przemieszczania materiału po stoku, co wiązałoby się z ryzykiem uzyskania błędnych wyników. Pomiaru klastów dokonywano zgodnie z metodą wykorzystywaną przez badaczy (Lucas 2013, Kłapyta i in. 2021) w trzech osiach – najdłuższej, średniej i najkrótszej, a do oceny obtoczenia wykorzystywano 6-stopniową skalę zaproponowana przez Powersa (1953). W badanym obszarze dokonano podziału na trzy systemy glacjalne tj. współczesny (zasięgi lodowca z lat: 2016, 2010, 1973), Małej Epoki Lodowej (1850) oraz stadiału Egesen (ok. 12000-11300 lat temu). W sumie udokumentowano 18 stanowisk dla młotka Schmidta, na których obito kilkadziesiąt głazów lub wygładów lodowcowych, co dało próbę ok. 2000 pomiarów. Pomiaru klastów dokonano na 12 stanowiskach, co dało próbę 600 pomiarów. Obecnie przygotowywana jest publikacja naukowa, której tematem będzie zróżnicowanie w zapisie i transporcie osadów glacjalnych we współcześnie zlodowaconej dolinie alpejskiej średniej wielkości. Z tego powodu, na stronie internetowej nie umieszczono szczegółowych wyników. Jeśli publikacja zostanie przyjęta do druku, na stronie zostanie umieszczony link do artykułu oraz jego abstrakt.

https://storymaps.arcgis.com/stories/6bf05191b86b417696ee4f149c7fa071?fbclid=IwAR1vIDBKXp3jkQtGfTz4ucsj5KaW2lOvJuSt1WIfIDL9iFl5im6q9Ps0cM4

Opiekunowie projektu:

dr hab. Elżbieta Gorczyca, prof. UJ

dr hab. Jarosław Działek, prof. UJ

Uczestnicy:

Dawid Siemek, koordynator części fizycznogeograficznej

Maja Madej, koordynator części społeczno-ekonomicznej

Filip Bolicki

Piotr Brauntsch

Bartłomiej Miłosz

Magdalena Jasionek

Aleksander Sielecki

Patryk Wacławczyk

Weronika Wierzgacz

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Projekt „Innowacyjne metody wielowymiarowe w sedymentologii: nowe spojrzenie na żwiry serii witowskiej” był realizowany przez studencką grupę badawczą w składzie: Agata Kuźma, Szymon Mol, Jacob de Cerqueira, Luis Raúl Tovar Contreras, Anastasiia Deryk, Artur Galicki, Anton Leśniewski, Anna Mickiewicz, Nhung Phan, Karolina Potempa, Dominika Sosfa. Opiekunem projektu był dr Piotr Łapcik. W projekcie bardzo pomogły również osoby nie będące członkami projektu, w szczególności Krzysztof Ninard, a także Józef Brzózka i Amelia Janas.

Celem projektu było zbadanie odsłonięcia neogeńskich żwirów rzecznych w Witowie przy pomocy metod wielowymiarowych.

Pierwszy etapem projektu, poza studiami literaturowymi na temat badanych osadów, były wyjazdy terenowe. Odbyły się planowane wyjazdy do Witowa, podczas których najpierw wstępnie został rozpoznany teren i rozplanowane metody prac w odsłonięciu. Po wstępnym rozpoznaniu zespół przystąpił do poboru próbek otoczaków oraz pomiarów. Otoczaki były pobierane wzdłuż profilu w interwałach dziesięciocentymetrowych. Z każdego z interwałów zostało pobrane co najmniej 30 otoczaków. Opróbowany został odcinek profilu o miąższości 4,4 m.

Następnie część z zebranych otoczaków została zmierzona w terenie. Mierzony był rozmiar otoczaków w trzech wymiarach za pomocą suwmiarek, objętość przy użyciu wiader z wodą oraz masa. Określono również litologię każdego z otoczaków. Pozostałe próbki zostały przetransportowane do Instytutu Nauk Geologicznych UJ, pomierzone i zważone w pracowni kruszenia i przesiewania skał.

Uzyskane dane zostały poddane analizie z wykorzystaniem zintegrowanego zestawu metod statystycznych i wielowymiarowych.

Relacje pomiędzy osiami a, b i c każdego z otoczaków posłużyły do przypisania ich do klas ze względu na kształt w oparciu o metodę Sneed’a i Folk’a (1958). Dokonano projekcji zmierzonych wartości na diagram klasyfikacyjny. Przy pomocy testu PERMDISP na rozproszenie wielowymiarowe, zaimplementowanego w programie PAST, przeanalizowano zmienność relacji pomiędzy czterema zmiennymi w profilu pionowym w interwałach co 10 cm. Następnie wykonano wielowymiarowe analizy PCA w oparciu o pozycję w profilu, masę i trzy wymiary.

Relacje pomiędzy masą a pozycją w profilu, a także długością osi b a pozycją w profilu ilustrowano na wykresach ramka-wąsy. Dane zostały również przedstawione na diagramie Zingga. Liniowe trendy zmienności parametrów b/a i c/b Zingga oraz współczynnika płaskości Callieux zostały przedstawione na wykresie. Dokonano także aproksymacji wielomianowej trzeciego stopnia paramteru c/b Zingga oraz współczynnika płaskości Callieux. Analizy te wykonywano na uśrednionych wymiarach ziaren dla każdego z interwałów. Wynikiem wspólnej dyskusji grupy nad interpretacją uzyskanych wyników była propozycja wyznaczenia i usunięcia wartości odstających, które znacząco wpływały na wykresy rozrzutu otrzymane przy analizie PCA. 
 

Zebrane dane pozwalają na prowadzenie dalszych badań w tym zakresie. W przyszłości badania mogą być rozszerzone na większą ilość profili o większych miąższościach. Rezultaty prac studenckiej grupy badawczej zostaną w przyszłości opisane, a zespół podejmie próbę publikacji wyników w recenzowanym czasopiśmie. Treść o charakterze naukowo-poznawczym oparta na uzyskanych wynikach została opublikowana w mediach społecznościowych na Facebooku Koła Naukowego Geologów Studentów UJ, a także Instytutu Nauk Geologicznych UJ.

Link do treści zamieszczonych w Internecie:

https://www.facebook.com/kolonaukowegeologowstudentowuj/posts/pfbid02gyNsGR8sJQMqHMu9kdqp7m5vvXzohKeAGpXArFPFUdkRe5tJ3ALeY5FKtaHEtCmnl

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Projekt „Działalność człowieka odciśnięta w piasku: analiza ichnologiczna piasków Pustyni Błędowskiej” był realizowany przez grupę badawczą w składzie: Filip Skuza, Mariusz Lemke, Filip Gałka, Andrea Karen, Agata Kuźma, Agata Biała oraz Jakub Wcisło.

Opiekunem projektu był profesor Alfred Uchman. W projekcie bardzo pomogły również osoby nie będące członkami projektu, w szczególności Krzysztof Ninard, a także Łukasz Weryński i Shannon Hsieh.

Celami projektu było udokumentowanie subfosylnych tropów zwierząt i ludzi w piaskach Pustyni Błędowskiej oraz ustalenie przestrzennego zasięgu ich występowania; możliwe najdokładniejsze ustalenie ich wieku oraz czasowe i przestrzenne powiązanie genezy poszczególnych zespołów tropów z etapami rozwoju Pustyni Błędowskiej.

Pierwszym i najbardziej czasochłonnym etapem projektu, poza studiami literaturowymi, były prace terenowe. Odbyło się kilkanaście wyjazdów terenowych w małych grupach składających się z uczestników projektu, w trakcie których wykonywano rozpoznawcze wkopy w różnych lokalizacjach na obszarze pustyni celem ustalenia przestrzennego zasięgu występowania tropów. Odsłaniano poziome powierzchnie w przedziale głębokości 10-30 cm w miejscach, gdzie odnaleziono tropy bydła. Dokonywano dokumentacji fotograficznej tropów, a najciekawsze zespoły tropów odrysowywano na folii celofanowej.

Udokumentowano liczne zespoły tropów w różnych obszarach pustyni, co pozwoliło na stworzenie mapy występowania tropów bydła. Zidentyfikowano również paleościeżki i kilka paleopastwisk.

Ostatnim etapem projektu było przeprowadzenie wywiadów z mieszkańcami wsi Klucze. Rozmowy ze starszymi mieszkańcami pozwoliły na stosunkowo dokładne wyznaczenie wieku i genezy tropów. Wskazują one jednoznacznie, że tropy pochodzą z końca lat 30-tych, 40-tych i początku lat 50-tych XX-wieku. W późniejszych latach wypas krów na Pustyni Błędowskiej nie występował. 

Są to pierwsze tego rodzaju badania przeprowadzone na tak młodych, pogrzebanych tropach bydła. Temat wymaga dalszych badań. Wstępne wyniki projektu zostały zaprezentowane przez Filipa Gałkę podczas ogólnopolskiej studenckiej konferencji naukowej „Dni Nauk o Ziemi”. Rezultaty zostaną opisane, a zespół podejmie próbę publikacji wyników w recenzowanym czasopiśmie naukowym.

Treść o charakterze naukowo-poznawczym oparta na uzyskanych wynikach została opublikowana w mediach społecznościowych na Facebooku Koła Naukowego Geologów Studentów UJ, a także Instytutu Nauk Geologicznych UJ.

Link do treści opublikowanych w Internecie:
https://www.facebook.com/kolonaukowegeologowstudentowuj/posts/pfbid01CeF8tXMi1VNe
wVjgmSXkZ2f15HpSzjT4NPSiNhB1P3tRLBp1ka2jZkEM3vcqS9el

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Projekt „Poszukiwanie nowych wystąpień kamieni szlachetnych w Górach Izerskich” był realizowany przez studencką grupę badawczą w składzie: Filip Gałka, Agata Kuźma, Aleksandra Żmudzińska, Ewelina Rashid, Anna Mickiewicz, Józef Brzózka. W projekcie pomogła też osoba nie będąca członkiem projektu - Ewa Krasodomska.Opiekunem projektu była dr Beata Dziubińska.

Celem projektu była próba wykrycia nowych wychodni skał pierwotnych dla szafirów, rubinów i spineli występujących w aluwiach Sudetów Zachodnich, a także określenie miejsc ich podwyższonej na rzece Izerze, jednak z powodu nagłego i niespodziewanego napływu formalności związanych z badaniami na tym obszarze musieliśmy w ostatniej chwili zmienić Izerę na inne cieki: Kwisę; Kaczawę i Łomnicę.

Pierwszym punktem projektu był zakup i kompletacja licznego sprzętu eksploracyjnego i jego przygotowanie do działania w terenie; a także określenie przy pomocy geoportalu rodzajów i powierzchni obszarów chronionych pokrywających tereny, na których zamierzaliśmy robić badania.

Kolejnym etapem był wyjazd badawczy w Sudety Zachodnie, który odbył się w dniach 15 – 21 sierpnia 2022 r. Dni robocze zostały przeznaczone na pracę w terenie na rzekach: Izera – 15.08. 2022 r. Złotucha (obrzeża Jeleniej Góry) – 16.08.2022 r. – mała rzeczka będąca dopływem Bobru, wybrana pod przeszkolenie uczestników wyprawy jak prawidłowo korzystać ze sprzętu do płukania; a przede wszystkim nauka jego prawidłowego ustawiania na rzece Kwisa – 17.08.2022 r. (Świeradów Zdrój) Kaczawa – 18.08; 19.08 2022 r. (odcinek Nowa Ziemia – Nowy Kościół) Łomnica – 20.08.2022 r. (Mysłakowice) Hałdy w Radzimowicach – 21.08.2022 r. – Niedziela; jako dzień nie roboczy przeznaczony został na poszukiwania minerałów na hałdach będących pozostałością po eksploatacji złoża polimetalicznego Stara Góra; a także na podsumowanie badań i powrót do Krakowa.

Głównym sprzętem, którym posługiwaliśmy się w celu pozyskiwania i przesiewania materiału aluwialnego były saperki; ręczne pompy do zasysania materiału ze szczelin i przegłębień; płucznie i miski do płukania złota. We wszystkich rzekach oprócz Kaczawy nagromadzenia kamieni wspomnianych minerałów razem wziętych były bardzo niskie; i choć na samej Kaczawie także nie stwierdziliśmy podwyższonych koncentracji to w stosunku do pozostałych rzek taka koncentracja była i wynosiła ponad 200 ziaren kamieni szlachetnych (głownie granaty) na niecały metr sześcienny materiału.

Po wyjeździe przygotowaliśmy relację, która została opublikowana na Facebooku Koła Naukowego Geologów Studentów UJ, a także Instytutu Nauk Geologicznych UJ. Poza tym część zebranych okazów przekazaliśmy do instytutu w celu ubogacenia kolekcji. Poniżej znajdują się linki do stron, na których została zamieszczona relacja:
https://www.facebook.com/kolonaukowegeologowstudentowuj
https://www.facebook.com/ujgeologia
https://www.facebook.com/photo?fbid=3356567501329627&set=pcb.3324201391232905

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Cele projektu

Skład zespołu

• Ziółkiewicz Weronika,
• Słotwiński Jakub,
• Pędracka Barbara,
• Nawrot Marcelina,
• Duda Arkadiusz

Opiekun naukowy: dr hab. Dorota Matuszko, prof. UJ

​Wyniki

Celem projektu była charakterystyka czynników meteorologicznych groźnych dla uprawy winorośli w winnicy Uniwersytetu Jagiellońskiego „Nad Dworskim Potokiem” w Łazach. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że najważniejszym zagrożeniem meteorologicznym dla uprawy winorośli w Łazach są bardzo silne (>30 mm) oraz długotrwałe opady deszczu pojawiające się w maju oraz czerwcu, a więc na początku kwitnienia winorośli. Częstość występowania takich dni w wieloleciu wynosi jedynie 2%, jednak w istotny sposób przyczyniają się one do opóźnienia i zmniejszenia kwitnienia. Z tego powodu najbardziej niekorzystnym rokiem dla uprawy winorośli był 2010, w którym w maju wystąpiła rekordowa miesięczna suma opadów, wynosząca 334,1 mm.

Bardzo niebezpieczne są również przymrozki. W okresie wiosennym mogą one doprowadzić do zwiędnięcia i uschnięcia latorośli, natomiast w okresie jesiennym do uszkodzenia liści, co wiąże się z zakończeniem procesu fotosyntezy przed osiągnięciem pełnej dojrzałości owoców. W analizowanym wieloleciu częstość występowania przymrozków wiosennych na wysokości 200 cm wynosi 28%, a jesiennych 19%. Wyjątkowo niskie plony uzyskano również w roku 2013 na skutek zniszczeń wywołanych przez gradobicie. Takie zdarzenia mają jednak charakter incydentalny, średnia roczna liczba dni z opadem gradu wynosi jedynie 3,2. Częstość występowania szczególnie korzystnych dni upalnych i gorących w okresie dojrzewania owoców od czerwca do października wynosi 27%. W roku 2018 w winnicy osiągnięto najwyższe plony, wtedy też wystąpiło najwięcej dni gorących oraz najmniej dni z przymrozkiem. Pomiar wykonany przy użyciu drona wyposażonego w kamerę termowizyjną pozwolił na wyznaczenie miejsc o najlepszych predyspozycjach termicznych oraz uwidocznił najbardziej narażone na stres cieplny obszary z zerodowanej odsłoniętą glebą.

Efekty

Opublikowana w intrenecie mapa narracji (https://arcg.is/0iju850) stanowi syntezę wyników otrzymanych na podstawie przeprowadzonych badań. Ponadto, w ramach działań promocyjnych i popularyzacyjnych, zespół na bieżąco relacjonował swoje działania korzystając z mediów społecznościowych tj. facebook i instagram. Posty o naszej działalności zamieszczane były między innymi na fanpejdżu Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej (https://www.facebook.com/IGiGP). Członkowie zespołu wystąpili również na dwóch ogólnopolskich konferencjach naukowych prezentując 2 referaty i poster z wynikami swoich badań.

Udział w projekcie pozwolił wszystkim członkom zespołu na zdobycie nowych, cennych doświadczeń i umiejętności. Dzięki pracy grupowej mieliśmy okazję nauczyć się wspólnego zarządzania czasem i planowania badań. Dużą nowość stanowiło dla nas zarządzanie finansowymi zasobami projektu i formalności z tym związane. Bardzo cieszymy się również, że mieliśmy okazję przedstawić wyniki naszej pracy na konferencjach naukowych. Doświadczenie związane z publicznymi wystąpieniami z pewnością zaprocentuje w przyszłości. Ponadto nauczyliśmy się korzystać z nowych narzędzi takich jak ArcGIS Story Maps, ArcGIS Online oraz Map Viewer, które mamy nadzieję wykorzystywać dalej zarówno w trakcie studiów, jak i w pracy zawodowej. Mieliśmy również okazję nauczyć się nowoczesnej metody zbierania danych termicznych przy pomocy kamery termowizyjnej zamocowanej na dronie. Poznanie możliwości i ograniczeń jakie wiążą się z zastosowaniem wyżej wymienionych programów i metod badań pomoże nam w przyszłości lepiej je wykorzystać. Mamy nadzieję, że przykład pracy naszego Zespołu zachęci innych studentów do udziału w projektach naukowych, a dla kandydatów na studia stanie się bodźcem do wyboru studiów w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

16.05.2022 - 30.11.2022

Uczestnicy projektu: Patrycja Wójtowicz, Anna Rudnik, Agnieszka Kafel, Wojciech Haska, Agnieszka Kozioł, Kinga Pytka, Anna Podgórska, Mateusz Pysz, Anastazja Ryba, Joanna Hałys, Katarzyna Filip, Magdalena Bajer
 

Opiekuni naukowi projektu: Łukasz Musielok, Mateusz Stolarczyk
 

Cele projektu:
• poznanie środowiska przyrodniczego Gorców ze szczególnym uwzględnieniem zróżnicowania pokrywy glebowej dolin potoków Jaszcze i Jamne,
• zweryfikowanie istniejących materiałów kartograficznych podczas badan terenowych
• przygotowanie zaktualizowanego, zgodnie z kryteriami Systematyki gleb Polski, opracowania dolin potoków Jaszcze w postaci posteru

Wykaz podjętych aktywności:
Od 16 maja zaczęto przygotowanie merytoryczne do zaplanowanych później zadań. Uczestnicy projektu zapoznali się z materiałami kartograficznymi i dostępną literaturą. Następnie wybrano stanowiska badawcze, które zostały przeniesione na podkład Numerycznego Modelu Terenu oraz na ortofotomapę. Zakupiono niezbędny sprzęt badawczy, tzn. odbiornik GPS. Od 18 do 23 lipca 2022 odbył się obóz terenowy, na którym wykonano badania na wybranych stanowiskach badawczych w dolinach potoków Jaszcze i Jamne. Wykopano 21 odkrywek glebowych, które zostały opisane i zaklasyfikowane według Systematyki Gleb Polski. Z każdej odkrywki pobrano próbki do analiz laboratoryjnych. Po zakończeniu badań terenowych uzyskane wyniki zostały opracowane m. in. przy użyciu oprogramowania GIS. Pozycja taksonomiczna gleb na badanych stanowiskach uzyskana zgodnie z Systematyką gleb Polski została porównana i zweryfikowana z typologią gleb na tych samych stanowisk opracowaną w latach 60. ubiegłego wieku.

Na podstawie uzyskanych informacji wykonano poster, który został zaprezentowany na XI Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Młodych Badaczy 

(http://denali.geo.uj.edu.pl/konferencja/oknmb/assets/files/Abstrakt2022.pdf, str. 48).

Prezentacja posteru została wyróżniona jako najlepsze wystąpienie podczas sesji posterowej XI OKNMB. Ponadto Na stronie internetowej oraz Facebooku Koła Geografów zamieszczono raport o charakterze naukowo-poznawczym.

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.

Galeria

Wykaz podjętych aktywności

Główną aktywnością zrealizowaną w ramach otrzymanego dofinansowania było zorganizowanie obozu naukowego w Bieszczadzkim Parku Narodowym w dniach 25.09 – 2.10.2022 r. W obozie uczestniczyło 15. studentów Wydziału Geografii i Geologii UJ, w tym troje doktorantów. Obóz odbył się pod opieką naukową trzech pracowników IGiGP UJ (dr hab. Janusz Siwek, mgr Mateusz Stolarczyk, dr hab. inż. Bartłomiej Rzonca).

Wyniki badań przeprowadzonych w czasie trwania obozu zostały zgłoszone do prezentacji na międzynarodowej konferencji naukowej „Air and Water” w Rumuni. Do prezentacji na konferencji zakwalifikowane zostały 4 abstrakty.

Lista uczestników projektu

Adres strony internetowej zawierającej materiał o charakterze edukacyjnym będący wynikiem projektu

Informacja o obozie naukowym, wraz z informacją o finansowaniu ze środków ID.UJ została zamieszczona w sieci społecznościowej Facebook na profilu „HydroBieszczady”:

https://www.facebook.com/HydroBieszczady

Sprawozdanie z obozu ukazało się w tym profilu w dniu 6.10.2022. W późniejszych wpisach (postach) ukazały się treści merytoryczne związane z badaniami prowadzonymi w trakcie obozu.

--

Projekt został sfinansowany ze środków Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim przekazanych Wydziałowi Geografii i Geologii.